Książka Nowa matura 2023. Chemia. Zadania z odpowiedziami. Zakres rozszerzony autorstwa Malecha Piotr, dostępna w Sklepie EMPIK.COM w cenie . Przeczytaj recenzję Nowa matura 2023. Chemia. Zadania z odpowiedziami. Zakres rozszerzony. Zamów dostawę do dowolnego salonu i zapłać przy odbiorze! 1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres tolerancji organizmu względem warunków (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych mu zasobów; 2) określa środowisko życia organizmu, mając podany jego zakres tolerancji na określone czynniki (np. temperaturę, wilgotność, stężenie tlenków Podręcznik do liceów i techników. Część 2. Zakres podstawowy. Dla absolwentów SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Autorzy. Kamil Kaznowski Krzysztof M. Pazdro. Spis treści. Uwaga! ♦ Na końcu podręcznika znajduje się indywidualny kod dostępu do e-podręcznika (cyfrowego odzwierciedlenia podręcznika w postaci papierowej). WYMAGANIA EGZAMINACYJNE BIOLOGIA. Pisząc egzamin maturalny z biologii musisz wykazać się wiedzą i umiejętnościami opisanymi w podstawie programowej z tego przedmiotu. Z powodu pandemii oraz nauki zdalnej do matury 2023 oraz 2024 obowiązują wymagania egzaminacyjne, które są skróconą wersją podstawy programowej. Na platformie www Kurs e-learningowy (matura z chemii 2024): Cena regularna: 1299 zł PROMOCJA DO 20.11! Cena: 999 zł (lub 2 x 529 zł) ————— Pakiet kursów (matura z chemii 2024 + dowolne inne matury z oferty 2024) PROMOCJA DO 20.11! 2 kursy: 1899 zł (lub 3 x 669 zł) Dopłacasz tylko 900 zł! 3 kursy: 2699 zł (lub 4 x 699 zł) Dopłacasz tylko 800 Strona 5 z 22 EFAP-R0_100 Zadanie 2.2. (0–1) Dokończ zdania. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź D, E albo F. 1. Jeżeli wzrośnie wartość prędkości, z jaką ciało ℬ porusza się po okręgu, to kąt 𝛼 między Co trzeba umieć na maturę podstawową. Zakres materiału – PRZYIMKI . 1. Przyimki określające miejsce, kierunek, odległość. in London, to school. 2. Przyimki określające czas. on Monday, in July, at night Wszystko co musisz wiedzieć o Przyimkach określających czas znajdziesz tutaj. 3. Przyimki sposobu. by bus, with a pen. 4. Klucz odpowiedzi do maturalnych kart pracy z chemii - Nowa Era rozwiązania zadań maturalnych kart pracy budowa atomu. układ okresowy pierwiastków chemicznych Publikacja składa się z dwóch części. Porusza zagadnienia dotyczące przemian kulturowych, politycznych, społecznych oraz gospodarczych w Polsce i na świecie od zakończenia II wojny światowej aż do współczesności. Autorzy wykorzystali różnorodne materiały źródłowe. Poprzez zadania oraz propozycje prac w grupach zachęcają do Matura 2024 - CHEMIA. Matura 2024 - MATEMATYKA. Strona główna; Poziom edukacji; Szkoła ponadpodstawowa; Zakres rozszerzony. Część 1. Chemia ogólna i IsrjE. MATURA Z CHEMII rozszerzona 2022: ARKUSZ CKE + ODPOWIEDZI Anna Kaczmarz MATURA CHEMIA rozszerzona 2022. W poniedziałek 16 maja odbyła się matura z chemii na poziomie rozszerzonym. Mamy już arkusz zadań. Odpowiedzi i rozwiązania zadań matury z chemii 2022 udostępniamy dzięki uprzejmości nauczycieli akademickich Wydziału Chemii UJ. Matura z chemii 2022 - arkusz zadań oraz odpowiedzi na naszym serwisie! Spis treściMatura z chemii 2022: pierwsze komentarzeMatura z chemii 2022. Najważniejsze informacjeJak wygląda matura z chemii?Matura rozszerzona z chemii 2022. Co pojawi się na egzaminie?Matura z chemii 2022. Szczegółowe wymagania egzaminacyjneMatura rozszerzona z chemii 2022. Ograniczony zakres materiałuMatura z chemii. Arkusze z ostatnich latCo zabrać ze sobą na maturę? Arkusz maturalny rozwiązali dla Was dobrze znani z akcji Matura Próbna z Wydziałem Chemii UJ i Dziennikiem Polskim, a także z profilu Facebookowego Ostatni Dzwonek Przed Maturą - warsztaty maturalne Wydziału Chemii UJ - dr Karol Dudek-Różycki, Dr Michał Płotek oraz dr Tomasz Wichur. Matura z chemii 2022: pierwsze komentarzeW sieci znajdziemy już pierwsze komentarze dotyczące tegorocznej matury z chemii na poziomie rozszerzonym:Matura z chemii 2022. Najważniejsze informacjeDo matury z chemii na poziomie rozszerzonym uczniowie przystąpili 16 maja (poniedziałek) o godzinie 9:00. Na rozwiązanie zadań uczniowie mieli 180 minut, czyli równe 3 godziny. Dla tego przedmiotu nie określono progu zaliczenia, co oznacza, że wynik egzaminu nie ma wpływu na zdanie matury. Jak wygląda matura z chemii?Egzamin dojrzałości z chemii składa się z ponad 30 zadań (rok temu było ich 36). Polegają one na uzupełnianiu tabel odpowiednimi nazwami pierwiastków, uzupełnianiu schematów, wybieraniu jednej lub kilku poprawnych odpowiedzi spośród podanych w zadaniu, omówieniu, opisaniu i uzasadnieniu różnego rodzaju reakcji chemicznych, obliczaniu wartości stężeniowej stałej równowagi, uzupełnianiu zdań czy napisaniu równań opisanych w informacji przemian. Pojawiają się także zadania typu prawda/fałsz. Maksymalna ilość punktów do zdobycia wynosi rozszerzona z chemii 2022. Co pojawi się na egzaminie?Przygotowując się do matury z chemii warto powtórzyć sobie tak zwane "pewniaki". Są to tematy, które bardzo często pojawiają się na egzaminach, więc prawdopodobnie pojawią się i tym razem. Należą do nich:reakcje chemiczne gazy kwasy i zasady sole metale związki chemiczne w żywieniu wiązania chemiczne roztwory węglowodory Na szczegółowe przecieki nie warto liczyć. Przypomnijmy, że w przypadku, gdy treść któregokolwiek z zadań zostanie upubliczniona, Centralna Komisja Egzaminacyjna może zmienić jego formułę bądź całkowicie unieważnić cały egzamin. Matura z chemii 2022. Szczegółowe wymagania egzaminacyjnePromki na markę House!Materiały promocyjne partnera Matura rozszerzona z chemii 2022. Ograniczony zakres materiałuZe względu na wciąż trwającą pandemię oraz długą naukę zdalną egzamin z chemii rozszerzonej 2022 nie będzie zawierał zagadnień takich jak mechanizmu tworzenia wiązania jonowego opisywanie sposobów rozdzielenia roztworów właściwych doświadczenia pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną przedstawianie i uzasadnianie zmiany mocy kwasów fluorowcowodorowych zapisywanie równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 opisywanie typowych właściwości chemicznych tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych równania reakcji utleniania alkoholu pierwszo- i drugorzędowego metody otrzymywania, właściwości i zastosowania aldehydów i ketonów budowa tłuszczów stałych i ciekłych oraz ich właściwości i zastosowanie Matura z chemii. Arkusze z ostatnich latPoniżej przedstawiamy arkusze egzaminacyjne z ostatnich lat. Pomogą one zaznajomić się z formą egzaminu, jak również przećwiczyć często pojawiające się typy zadań, zagadnienia oraz tematy. Aby je otworzyć, wystarczy kliknąć w zamieszczone zabrać ze sobą na maturę? Na maturę konieczne będzie zabranie legitymacji oraz dowodu osobistego, na podstawie których będziemy mogli wejść do sali egzaminacyjnej. Dodatkowo należy mieć przy sobie czarny długopis oraz ołówek (pamiętając, że miejsca na arkuszu uzupełnione ołówkiem nie będą brane pod uwagę), linijkę i kalkulator prosty. Można zabrać także wodę w butelce bez etykiety oraz chusteczki. Nieraz egzaminatorzy proszą, aby były one bez opakowania. Nie wolno jednak mieć przy sobie innych napojów niż woda, jedzenia, telefonu komórkowego, zegarka elektronicznego oraz różnego rodzaju talizmanów szczęścia bądź figurek, np. słonika, na biurku. Wstęp Podstawa programowa z chemii dla liceum ogólnokształcącego i technikum obowiązuje uczniów, którzy ukończyli ośmioklasową szkołę podstawową. Określa ona zakres wiadomości i umiejętności, które powinien opanować uczeń na danym etapie edukacyjnym. Ramowy plan nauczania na tym etapie edukacyjnym umożliwia nauczanie chemii w zakresie podstawowym albo rozszerzonym. Wiadomości i umiejętności zdobywane przez uczniów różnią się w obu zakresach. Zakres rozszerzony dedykowany jest uczniom planującym podjąć studia na kierunkach przyrodniczych, na których wymagana jest znajomość chemii w stopniu wyższym, jak np. chemia, medycyna, farmacja, biotechnologia lub pokrewne kierunki studiów. Podstawy programowe chemii w zakresie podstawowym i rozszerzonym zostały przygotowane w formie wymagań opisujących oczekiwane osiągnięcia ucznia, a użyte w opisie czasowniki operacyjne umożliwiają ich jednoznaczną interpretację. Spiralny układ treści kształcenia pozwala na płynne łączenie ze sobą nowych treści z treściami znanymi uczniom z poprzedniego etapu edukacyjnego. Na tym etapie szczególnie ważne jest rozwijanie umiejętności naukowego myślenia, w tym dostrzegania związków i zależności przyczynowo-skutkowych, analizowania, uogólniania i wnioskowania. W związku z tym, że chemia jest przedmiotem eksperymentalnym, duży nacisk położony jest na umiejętności związane z projektowaniem i przeprowadzaniem doświadczeń chemicznych. Interpretacja wyników doświadczenia i formułowanie wniosków na podstawie przeprowadzonych obserwacji ma służyć wykorzystaniu zdobytej wiedzy do identyfikowania i rozwiązywania problemów. Opanowanie przez uczniów zawartych w podstawie programowej wymagań szczegółowych zapewni im zdobycie wszystkich potrzebnych w dzisiejszym świecie kompetencji kluczowych, które wykorzystają w dalszej edukacji. Zakres podstawowy Cele kształcenia – wymagania ogólne Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń: pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych; ocenia wiarygodność uzyskanych danych; konstruuje wykresy, tabele i schematy na podstawie dostępnych informacji. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń: opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych; wskazuje na związek właściwości różnorodnych substancji z ich zastosowaniami i ich wpływem na środowisko naturalne; reaguje w przypadku wystąpienia zagrożenia dla środowiska; wskazuje na związek między właściwościami substancji a ich budową chemiczną; wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych z zastosowaniem podstaw metody naukowej; stosuje poprawną terminologię; wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych. Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń: bezpiecznie posługuje się sprzętem laboratoryjnym i odczynnikami chemicznymi; projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia; stawia hipotezy oraz proponuje sposoby ich weryfikacji; przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Treści nauczania – wymagania szczegółowe Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Uczeń: stosuje pojęcie mola i liczby Avogadra; odczytuje w układzie okresowym masy atomowe pierwiastków i na ich podstawie oblicza masę molową związków chemicznych (nieorganicznych i organicznych) o podanych wzorach lub nazwach; dokonuje interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu molowym, masowym i objętościowym (dla gazów); ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu (wyrażonego np. w procentach masowych) i masy molowej; wykonuje obliczenia dotyczące: liczby moli oraz mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych, po zmieszaniu substratów w stosunku stechiometrycznym. Budowa atomu a układ okresowy pierwiastków. Uczeń: stosuje pojęcia: powłoka, podpowłoka; pisze konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z=20 i jonów o podanym ładunku, uwzględniając przynależność elektronów do podpowłok (zapisy konfiguracji: pełne, skrócone); określa przynależność pierwiastków do bloków konfiguracyjnych: s, p układu okresowego na podstawie konfiguracji elektronowej; wskazuje związek między budową elektronową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym i jego właściwościami fizycznymi (np. promieniem atomowym, energią jonizacji) i chemicznymi. Wiązania chemiczne. Oddziaływania międzycząsteczkowe. Uczeń: określa rodzaj wiązania (jonowe, kowalencyjne (atomowe) niespolaryzowane, kowalencyjne (atomowe) spolaryzowane, donorowo-akceptorowe (koordynacyjne)) na podstawie elektroujemności oraz liczby elektronów walencyjnych atomów łączących się pierwiastków; ilustruje graficznie oraz opisuje powstawanie wiązań kowalencyjnych i jonowych; pisze wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów złożonych, z uwzględnieniem wiązań koordynacyjnych; określa typ wiązania (σ i π) w cząsteczkach związków nieorganicznych i organicznych; opisuje i przewiduje wpływ rodzaju wiązania (jonowe, kowalencyjne, metaliczne), oddziaływań międzycząsteczkowych (siły van der Waalsa, wiązania wodorowe) na właściwości fizyczne substancji nieorganicznych i organicznych; wskazuje te cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które są polarne, oraz te, które są niepolarne; wnioskuje o rodzaju wiązania na podstawie obserwowanych właściwości substancji; porównuje właściwości fizyczne substancji tworzących kryształy jonowe, kowalencyjne, molekularne oraz metaliczne; wyjaśnia pojęcie alotropii pierwiastków; na podstawie znajomości budowy diamentu, grafitu, grafenu i fullerenów tłumaczy ich właściwości i zastosowania. Kinetyka i statyka chemiczna. Energetyka reakcji chemicznych. Uczeń: definiuje szybkość reakcji (jako zmianę stężenia reagenta w czasie); przewiduje wpływ: stężenia (ciśnienia) substratów, obecności katalizatora, stopnia rozdrobnienia substratów i temperatury na szybkość reakcji; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; stosuje pojęcia: egzoenergetyczny, endoenergetyczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian; zaznacza wartość energii aktywacji na schemacie ilustrującym zmiany energii w reakcji egzo- i endoenergetycznej; porównuje wartość energii aktywacji przebiegającej z udziałem i bez udziału katalizatora; opisuje różnice między układem otwartym, zamkniętym i izolowanym; stosuje pojęcie entalpii; interpretuje zapis ΔH 0; określa efekt energetyczny reakcji chemicznej na podstawie wartości entalpii. Roztwory. Uczeń: rozróżnia układy homogeniczne i heterogeniczne; wymienia różnice we właściwościach roztworów właściwych, koloidów i zawiesin; wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć: stężenie procentowe i molowe oraz rozpuszczalność; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać roztwór o zadanym stężeniu procentowym lub molowym; opisuje sposoby rozdzielenia roztworów właściwych (ciał stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki ( ekstrakcja, chromatografia); projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (ciał stałych w cieczach) na składniki. Reakcje w roztworach wodnych. Uczeń: pisze równania dysocjacji elektrolitycznej związków nieorganicznych i organicznych z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej; stosuje termin stopień dysocjacji dla ilościowego opisu zjawiska dysocjacji elektrolitycznej; interpretuje wartości pH w ujęciu jakościowym i ilościowym (np. związek między wartością pH a stężeniem jonów wodorowych); uzasadnia przyczynę kwasowego odczynu wodnych roztworów kwasów, zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych wodorotlenków (zasad) i amoniaku oraz odczynu niektórych wodnych roztworów soli; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równania reakcji: zobojętniania, wytrącania osadów i wybranych soli z wodą w formie jonowej pełnej i skróconej. Systematyka związków nieorganicznych. Uczeń: na podstawie wzoru sumarycznego, opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: tlenków, wodorków, wodorotlenków, kwasów, soli (w tym wodoro- i hydroksosoli, hydratów); na podstawie wzoru sumarycznego związku nieorganicznego pisze jego nazwę, na podstawie nazwy pisze jego wzór sumaryczny; pisze równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli, np. CaCO3, i wodorotlenków, np. Cu(OH)2); opisuje typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad; pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej; klasyfikuje tlenki pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20 ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny i obojętny); wnioskuje o charakterze chemicznym tlenku na podstawie wyników doświadczenia; klasyfikuje wodorki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy i obojętny); wnioskuje o charakterze chemicznym wodorku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorków; opisuje typowe właściwości chemiczne wodorków pierwiastków 17. grupy, w tym ich zachowanie wobec wody i zasad; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami: wodorotlenki, kwasy i sole; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje wodorotlenki ze względu na ich charakter chemiczny (zasadowy, amfoteryczny); wnioskuje o charakterze chemicznym wodorotlenku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorotlenków; opisuje typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje poznane kwasy ze względu na ich skład (kwasy tlenowe i beztlenowe), moc i właściwości utleniające; przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji. Reakcje utleniania i redukcji. Uczeń: stosuje pojęcia: utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja; wskazuje utleniacz, reduktor, proces utleniania i redukcji w podanej reakcji; oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego; stosuje zasady bilansu elektronowego – dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej); przewiduje przebieg reakcji utleniania-redukcji związków organicznych. Elektrochemia. Uczeń: stosuje pojęcia: półogniwo, anoda, katoda, ogniwo galwaniczne, klucz elektrolityczny, potencjał standardowy półogniwa, szereg elektrochemiczny, SEM; pisze oraz rysuje schemat ogniwa odwracalnego i nieodwracalnego; pisze równania reakcji zachodzących na elektrodach (na katodzie i anodzie) ogniwa galwanicznego o danym schemacie; oblicza SEM ogniwa galwanicznego na podstawie standardowych potencjałów półogniw, z których jest ono zbudowane; opisuje budowę, działanie i zastosowanie współczesnych źródeł prądu stałego (np. akumulator, bateria, ogniwo paliwowe); wyjaśnia przebieg korozji elektrochemicznej stali i żeliwa, pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje sposoby ochrony metali przed korozją elektrochemiczną. Metale, niemetale i ich związki. Uczeń: opisuje podobieństwa we właściwościach pierwiastków w grupach układu okresowego i zmienność właściwości w okresach; opisuje podstawowe właściwości fizyczne metali i wyjaśnia je na podstawie znajomości natury wiązania metalicznego; opisuje właściwości fizyczne i chemiczne glinu; wyjaśnia, na czym polega pasywacja glinu; tłumaczy znaczenie tego zjawiska w zastosowaniu glinu w technice; pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec: tlenu (dla Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu), wody (dla Na, K, Mg, Ca), kwasów nieutleniających (dla Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr), przewiduje i opisuje słownie przebieg reakcji rozcieńczonych i stężonych roztworów kwasów: azotowego(V) i siarkowego(VI) z Al, Fe, Cu, Ag; pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne niemetali, w tym między innymi równania reakcji: wodoru z niemetalami (Cl2, O2, N2, S), chloru, siarki z metalami (Na, K, Mg, Ca, Fe, Cu). Zastosowania wybranych związków nieorganicznych. Uczeń: bada i opisuje właściwości tlenku krzemu(IV); wymienia odmiany tlenku krzemu(IV) występujące w przyrodzie i wskazuje na ich zastosowania; opisuje proces produkcji szkła; jego rodzaje, właściwości i zastosowania; opisuje rodzaje skał wapiennych (wapień, marmur, kreda), ich właściwości i zastosowania; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego celem będzie odróżnienie skał wapiennych wśród innych skał i minerałów; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje mechanizm zjawiska krasowego i usuwania twardości przemijającej wody; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze wzory hydratów i soli bezwodnych (CaSO4, (CaSO4)2·H2O i CaSO4·2H2O); podaje ich nazwy mineralogiczne; opisuje różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie; wymienia zastosowania skał gipsowych; wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej; pisze odpowiednie równanie reakcji; podaje przykłady nawozów naturalnych i sztucznych, uzasadnia potrzebę ich stosowania. Wstęp do chemii organicznej. Uczeń: wyjaśnia i stosuje założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych; na podstawie wzoru sumarycznego, półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), związków jednofunkcyjnych (fluorowcopochodnych, alkoholi i fenoli, aldehydów i ketonów, kwasów karboksylowych, estrów, amin, amidów), związków wielofunkcyjnych (hydroksykwasów, aminokwasów, peptydów, białek, cukrów); stosuje pojęcia: homolog, szereg homologiczny, wzór ogólny, izomeria konstytucyjna (szkieletowa, położenia, grup funkcyjnych); rozpoznaje i klasyfikuje izomery; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne izomerów konstytucyjnych o podanym wzorze sumarycznym; wśród podanych wzorów węglowodorów i ich pochodnych wskazuje izomery konstytucyjne; przedstawia tendencje zmian właściwości fizycznych (np. temperatura topnienia, temperatura wrzenia, rozpuszczalność w wodzie) w szeregach homologicznych; wyjaśnia wpływ budowy cząsteczek (kształtu łańcucha węglowego oraz obecności podstawnika lub grupy funkcyjnej) na właściwości związków organicznych; klasyfikuje reakcje związków organicznych ze względu na typ procesu (addycja, eliminacja, substytucja, polimeryzacja, kondensacja). Węglowodory. Uczeń: podaje nazwy systematyczne węglowodorów (alkanu, alkenu i alkinu – do 10 atomów węgla w cząsteczce – oraz węglowodorów aromatycznych: benzenu, toluenu, ksylenów) na podstawie wzorów strukturalnych lub półstrukturalnych (grupowych); rysuje wzory węglowodorów na podstawie ich nazw; opisuje właściwości chemiczne alkanów na przykładzie reakcji: spalania, substytucji (podstawiania) atomu (lub atomów) wodoru przez atom (lub atomy) chloru przy udziale światła; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje właściwości chemiczne alkenów na przykładzie reakcji: spalania, addycji (przyłączania): H2, Cl2, HCl, H2O; polimeryzacji; przewiduje produkty reakcji przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych do niesymetrycznych alkenów na podstawie reguły Markownikowa (produkty główne i uboczne); pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje właściwości chemiczne alkinów na przykładzie reakcji: spalania, addycji (przyłączenia): H2, Cl2, HCl, H2O, trimeryzacji etynu; pisze odpowiednie równania reakcji; ustala wzór monomeru, z którego został otrzymany polimer o podanej strukturze; rysuje wzór polimeru powstającego z monomeru o podanym wzorze lub nazwie; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje tworzywa sztuczne w zależności od ich właściwości (termoplasty i duroplasty); wskazuje na zagrożenia związane z gazami powstającymi w wyniku spalania się np. PVC; opisuje budowę cząsteczki benzenu z uwzględnieniem delokalizacji elektronów; wyjaśnia, dlaczego benzen, w przeciwieństwie do alkenów i alkinów, nie odbarwia wody bromowej ani wodnego roztworu manganianu(VII) potasu; opisuje przebieg destylacji ropy naftowej i pirolizy węgla kamiennego; wymienia nazwy produktów tych procesów i ich zastosowania; wyjaśnia pojęcie liczby oktanowej (LO) i podaje sposoby zwiększania LO benzyny; tłumaczy, na czym polega kraking oraz reforming i uzasadnia konieczność prowadzenia tych procesów w przemyśle. Hydroksylowe pochodne węglowodorów − alkohole i fenole. Uczeń: na podstawie wzoru lub opisu klasyfikuje substancje do alkoholi lub fenoli; na podstawie wzoru strukturalnego lub półstrukturalnego (grupowego) podaje nazwy systematyczne alkoholi i fenoli; na podstawie nazwy systematycznej rysuje wzory strukturalne lub półstrukturalne (grupowe); opisuje właściwości chemiczne alkoholi na przykładzie reakcji: spalania, reakcji z HCl, zachowania wobec sodu, utlenienia do związków karbonylowych, eliminacji wody, reakcji z kwasami karboksylowymi; pisze odpowiednie równania reakcji; porównuje właściwości fizyczne i chemiczne alkoholi mono- i polihydroksylowych (etanolu (alkoholu etylowego), etano-1,2-diolu (glikolu etylenowego) i propano-1,2,3-triolu (glicerolu)); odróżnia alkohol monohydroksylowy od alkoholu polihydroksylowego; na podstawie obserwacji wyników doświadczenia klasyfikuje alkohol do mono- lub polihydroksylowych; opisuje właściwości chemiczne fenolu (benzenolu, hydroksybenzenu) na podstawie reakcji z: sodem, wodorotlenkiem sodu, kwasem azotowym(V); formułuje wniosek dotyczący kwasowego charakteru fenolu; pisze odpowiednie równania reakcji; na podstawie wyników doświadczenia klasyfikuje substancję do alkoholi lub fenoli; porównuje metody otrzymywania, właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowania alkoholi i fenoli. Związki karbonylowe − aldehydy i ketony. Uczeń: opisuje podobieństwa i różnice w budowie cząsteczek aldehydów i ketonów (obecność grupy karbonylowej: aldehydowej lub ketonowej); na podstawie wzoru lub opisu klasyfikuje substancję do aldehydów lub ketonów; na podstawie wzoru strukturalnego lub półstrukturalnego (grupowego) podaje nazwy systematyczne aldehydów i ketonów; na podstawie nazwy systematycznej rysuje wzory strukturalne lub półstrukturalne (grupowe); pisze równania reakcji utleniania metanolu, etanolu, propan-1-olu, propan-2- -olu; na podstawie wyników doświadczenia klasyfikuje substancję do aldehydów lub ketonów; pisze odpowiednie równania reakcji aldehydu z odczynnikiem Tollensa i odczynnikiem Trommera; porównuje metody otrzymywania, właściwości i zastosowania aldehydów i ketonów. Kwasy karboksylowe. Uczeń: wskazuje grupę karboksylową i resztę kwasową we wzorach kwasów karboksylowych (alifatycznych i aromatycznych); na podstawie wzoru strukturalnego lub półstrukturalnego (grupowego) podaje nazwy systematyczne (lub zwyczajowe) kwasów karboksylowych; na podstawie nazwy systematycznej (lub zwyczajowej) rysuje wzory strukturalne lub półstrukturalne (grupowe); pisze równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych (np. z alkoholi lub z aldehydów); pisze równania dysocjacji elektrolitycznej rozpuszczalnych w wodzie kwasów karboksylowych i nazywa powstające w tych reakcjach jony; opisuje właściwości chemiczne kwasów karboksylowych na podstawie reakcji tworzenia: soli, estrów; pisze odpowiednie równania reakcji; przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymywać sole kwasów karboksylowych (w reakcjach kwasów z: metalami, tlenkami metali, wodorotlenkami metali i solami kwasów o mniejszej mocy); opisuje wpływ długości łańcucha węglowego na moc kwasów karboksylowych; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że dany kwas organiczny jest kwasem słabszym np. od kwasu siarkowego(VI) i mocniejszym np. od kwasu węglowego; na podstawie wyników doświadczenia porównuje moc kwasów; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik wykaże podobieństwo we właściwościach chemicznych kwasów nieorganicznych i kwasów karboksylowych; wyjaśnia przyczynę zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych soli, np. octanu sodu i mydła; pisze odpowiednie równania reakcji; wymienia zastosowania kwasów karboksylowych; opisuje budowę oraz występowanie i zastosowania hydroksykwasów (np. kwasu mlekowego i salicylowego). Estry i tłuszcze. Uczeń: opisuje strukturę cząsteczek estrów i wiązania estrowego; tworzy nazwy prostych estrów kwasów karboksylowych; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) estrów na podstawie ich nazwy; projektuje i przeprowadza reakcje estryfikacji; pisze równania reakcji alkoholi z kwasami karboksylowymi; wskazuje funkcję stężonego H2SO4; opisuje właściwości fizyczne estrów; wyjaśnia i porównuje przebieg hydrolizy estrów (np. octanu etylu) w środowisku kwasowym (reakcja z wodą w obecności kwasu siarkowego(VI)) oraz w środowisku zasadowym (reakcja z wodorotlenkiem sodu); pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje budowę tłuszczów stałych i ciekłych (jako estrów glicerolu i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych) oraz ich właściwości fizyczne i zastosowania; opisuje przebieg procesu utwardzania tłuszczów ciekłych; pisze odpowiednie równanie reakcji; opisuje proces zmydlania tłuszczów; pisze odpowiednie równania reakcji; wyjaśnia, w jaki sposób z glicerydów otrzymuje się kwasy tłuszczowe lub mydła; pisze odpowiednie równania reakcji; wyjaśnia, na czym polega proces usuwania brudu i bada wpływ twardości wody na powstawanie związków trudno rozpuszczalnych; zaznacza fragmenty hydrofobowe i hydrofilowe we wzorach cząsteczek substancji powierzchniowo czynnych; wymienia zastosowania estrów. Związki organiczne zawierające azot. Uczeń: opisuje budowę i klasyfikacje amin; porównuje budowę amoniaku i amin; rysuje wzory elektronowe cząsteczek amoniaku i metyloaminy; wskazuje na różnice i podobieństwa w budowie metyloaminy i fenyloaminy (aniliny); porównuje i wyjaśnia przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równania reakcji metyloaminy z wodą i z kwasem solnym; pisze równanie reakcji fenyloaminy (aniliny) z kwasem solnym; pisze wzór ogólny α-aminokwasów, w postaci RCH(NH2)COOH; opisuje właściwości kwasowo-zasadowe aminokwasów oraz mechanizm powstawania jonów obojnaczych; pisze równania reakcji kondensacji dwóch cząsteczek aminokwasów (o podanych wzorach) i wskazuje wiązanie peptydowe w otrzymanym produkcie; tworzy wzory dipeptydów, powstających z podanych aminokwasów; opisuje przebieg hydrolizy peptydów, rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) aminokwasów powstających w procesie hydrolizy peptydu o danej strukturze. Białka. Uczeń: opisuje budowę białek (jako polimerów kondensacyjnych aminokwasów); opisuje strukturę drugorzędową białek (α- i β-) oraz wykazuje znaczenie wiązań wodorowych dla ich stabilizacji; tłumaczy znaczenie trzeciorzędowej struktury białek i wyjaśnia stabilizację tej struktury przez grupy R-, zawarte w resztach aminokwasów (wiązania jonowe, mostki disiarczkowe, wiązania wodorowe i oddziaływania van der Waalsa); wyjaśnia przyczynę denaturacji białek wywołanej oddziaływaniem na nie soli metali ciężkich i wysokiej temperatury; wymienia czynniki wywołujące wysalanie białek i wyjaśnia ten proces; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające na identyfikację białek (reakcja biuretowa i reakcja ksantoproteinowa). Cukry. Uczeń: dokonuje podziału cukrów na proste i złożone, klasyfikuje cukry proste ze względu na liczbę atomów węgla w cząsteczce i grupę funkcyjną; wskazuje na pochodzenie cukrów prostych, zawartych np. w owocach (fotosynteza); zapisuje wzory łańcuchowe w projekcji Fischera glukozy i fruktozy; wykazuje, że cukry proste należą do polihydroksyaldehydów lub polihydroksyketonów; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik potwierdzi właściwości redukujące glukozy; opisuje właściwości glukozy i fruktozy; wskazuje na ich podobieństwa i różnice; wskazuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczkach: sacharozy i maltozy; wyjaśnia, dlaczego maltoza ma właściwości redukujące, a sacharoza nie wykazuje właściwości redukujących; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające przekształcić sacharozę w cukry proste; porównuje budowę cząsteczek i właściwości skrobi i celulozy; pisze uproszczone równanie hydrolizy polisacharydów (skrobi i celulozy). Chemia wokół nas. Uczeń: klasyfikuje włókna na: celulozowe, białkowe, sztuczne i syntetyczne; wskazuje ich zastosowania; opisuje wady i zalety; uzasadnia potrzebę stosowania tych włókien; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające zidentyfikować włókna celulozowe, białkowe, sztuczne i syntetyczne; opisuje tworzenie się emulsji, ich zastosowania; analizuje skład kosmetyków (np. na podstawie etykiety kremu, balsamu, pasty do zębów itd.) i wyszukuje w dostępnych źródłach informacje na temat ich działania; wyjaśnia, na czym mogą polegać i od czego zależeć lecznicze i toksyczne właściwości substancji chemicznych (dawka, rozpuszczalność w wodzie, rozdrobnienie, sposób przenikania do organizmu), np. aspiryny, nikotyny, etanolu (alkoholu etylowego); wyszukuje informacje na temat działania składników popularnych leków (np. węgla aktywowanego, aspiryny, środków neutralizujących nadmiar kwasu w żołądku); wyszukuje informacje na temat składników zawartych w kawie, herbacie, mleku, wodzie mineralnej, napojach typu cola w aspekcie ich działania na organizm ludzki; opisuje procesy fermentacyjne zachodzące podczas wyrabiania ciasta i pieczenia chleba, produkcji wina, otrzymywania kwaśnego mleka, jogurtów, serów; pisze równania reakcji fermentacji alkoholowej, octowej i mlekowej; wyjaśnia przyczyny psucia się żywności i proponuje sposoby zapobiegania temu procesowi; przedstawia znaczenie i konsekwencje stosowania dodatków do żywności, w tym konserwantów; wskazuje na charakter chemiczny składników środków do mycia szkła, przetykania rur, czyszczenia metali i biżuterii w aspekcie zastosowań tych produktów; wyjaśnia, na czym polega proces usuwania zanieczyszczeń za pomocą tych środków oraz opisuje zasady bezpiecznego ich stosowania; podaje przykłady opakowań (celulozowych, szklanych, metalowych, z tworzyw sztucznych) stosowanych w życiu codziennym; opisuje ich wady i zalety; uzasadnia potrzebę zagospodarowania odpadów pochodzących z różnych opakowań. Elementy ochrony środowiska. Uczeń: tłumaczy, na czym polegają sorpcyjne właściwości gleby w uprawie roślin i ochronie środowiska; opisuje wpływ pH gleby na wzrost wybranych roślin; planuje i przeprowadza badanie kwasowości gleby oraz badanie właściwości sorpcyjnych gleby; wymienia podstawowe rodzaje zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby (np. metale ciężkie, węglowodory, produkty spalania paliw, freony, pyły, azotany(V), fosforany(V) (ortofosforany(V)), ich źródła oraz wpływ na stan środowiska naturalnego; opisuje rodzaje smogu oraz mechanizmy jego powstawania; proponuje sposoby ochrony środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem i degradacją zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju; wskazuje potrzebę rozwoju gałęzi przemysłu chemicznego (leki, źródła energii, materiały); wskazuje problemy i zagrożenia wynikające z niewłaściwego planowania i prowadzenia procesów chemicznych; uzasadnia konieczność projektowania i wdrażania procesów chemicznych umożliwiających ograniczenie lub wyeliminowanie używania albo wytwarzania niebezpiecznych substancji; wyjaśnia zasady tzw. zielonej chemii; wskazuje powszechność stosowania środków ochrony roślin oraz zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska wynikające z nierozważnego ich użycia. Zakres rozszerzony Cele kształcenia – wymagania ogólne Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń: pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych; ocenia wiarygodność uzyskanych danych; konstruuje wykresy, tabele i schematy na podstawie dostępnych informacji. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń: opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych; wskazuje na związek właściwości różnorodnych substancji z ich zastosowaniami i ich wpływem na środowisko naturalne; reaguje w przypadku wystąpienia zagrożenia dla środowiska; wskazuje na związek między właściwościami substancji a ich budową chemiczną; wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych z zastosowaniem metody naukowej; stosuje poprawną terminologię; wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych. Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń: bezpiecznie posługuje się sprzętem laboratoryjnym i odczynnikami chemicznymi; projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia; stosuje elementy metodologii badawczej (określa problem badawczy, formułuje hipotezy oraz proponuje sposoby ich weryfikacji); przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Treści nauczania – wymagania szczegółowe Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Uczeń: stosuje pojęcia: nuklid, izotop, mol i liczba Avogadra; odczytuje w układzie okresowym masy atomowe pierwiastków i na ich podstawie oblicza masę molową związków chemicznych (nieorganicznych i organicznych) o podanych wzorach lub nazwach; oblicza masę atomową pierwiastka na podstawie jego składu izotopowego i mas atomowych izotopów; ustala skład izotopowy pierwiastka na podstawie jego masy atomowej i mas atomowych izotopów (dla pierwiastków występujących w przyrodzie w postaci mieszaniny dwóch naturalnych izotopów); oblicza zmianę masy promieniotwórczego nuklidu w określonym czasie, znając jego okres półtrwania; pisze równania naturalnych przemian promieniotwórczych (α, β¯) oraz sztucznych reakcji jądrowych; ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu (wyrażonego np. w procentach masowych) i masy molowej; dokonuje interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu molowym, masowym i objętościowym (dla gazów); wykonuje obliczenia, z uwzględnieniem wydajności reakcji, dotyczące: liczby moli oraz mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych, po zmieszaniu substratów w stosunku stechiometrycznym i niestechiometrycznym; stosuje do obliczeń równanie Clapeyrona. Budowa atomu. Uczeń: na podstawie dualnej natury elektronu wyjaśnia kwantowo-mechaniczny model budowy atomu; interpretuje wartości liczb kwantowych; opisuje stan elektronu w atomie za pomocą liczb kwantowych; stosuje pojęcia: powłoka, podpowłoka, stan orbitalny, spin elektronu; stosuje zasady rozmieszczania elektronów na orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda) w atomach pierwiastków wieloelektronowych; pisze konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z=38 oraz ich jonów o podanym ładunku, uwzględniając przynależność elektronów do podpowłok (zapisy konfiguracji: pełne, skrócone i schematy klatkowe); określa przynależność pierwiastków do bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu okresowego na podstawie konfiguracji elektronowej; wskazuje związek między budową elektronową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym i jego właściwościami fizycznymi (np. promieniem atomowym, energią jonizacji) i chemicznymi. Wiązania chemiczne. Oddziaływania międzycząsteczkowe. Uczeń: określa rodzaj wiązania (jonowe, kowalencyjne (atomowe) niespolaryzowane, kowalencyjne (atomowe) spolaryzowane, donorowo-akceptorowe (koordynacyjne)) na podstawie elektroujemności oraz liczby elektronów walencyjnych atomów łączących się pierwiastków; ilustruje graficznie oraz opisuje powstawanie wiązań kowalencyjnych i jonowych; pisze wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów złożonych, z uwzględnieniem wiązań koordynacyjnych; wyjaśnia tworzenie orbitali zhybrydyzowanych zgodnie z modelem hybrydyzacji, opisuje ich wzajemne ułożenie w przestrzeni; rozpoznaje typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu centralnego w cząsteczkach związków nieorganicznych i organicznych; przewiduje budowę przestrzenną drobin metodą VSEPR; określa kształt drobin (struktura diagonalna, trygonalna, tetraedryczna, piramidalna, V-kształtna); określa typ wiązania (σ i π) w cząsteczkach związków nieorganicznych i organicznych; opisuje powstawanie orbitali molekularnych; opisuje i przewiduje wpływ rodzaju wiązania (jonowe, kowalencyjne, metaliczne), oddziaływań międzycząsteczkowych (siły van der Waalsa, wiązania wodorowe) oraz kształtu drobin na właściwości fizyczne substancji nieorganicznych i organicznych; wskazuje te cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które są polarne, oraz te, które są niepolarne; wnioskuje o rodzaju wiązania na podstawie obserwowanych właściwości substancji; porównuje właściwości fizyczne substancji tworzących kryształy jonowe, kowalencyjne, molekularne oraz metaliczne; wyjaśnia pojęcie alotropii pierwiastków; na podstawie znajomości budowy diamentu, grafitu, grafenu i fullerenów tłumaczy ich właściwości i zastosowania. Kinetyka i statyka chemiczna. Energetyka reakcji chemicznych. Uczeń: definiuje i oblicza szybkość reakcji (jako zmianę stężenia reagenta w czasie); przewiduje wpływ: stężenia (ciśnienia) substratów, obecności katalizatora, stopnia rozdrobnienia substratów i temperatury na szybkość reakcji; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; na podstawie równania kinetycznego określa rząd reakcji względem każdego substratu; na podstawie danych doświadczalnych ilustrujących związek między stężeniem substratu a szybkością reakcji określa rząd reakcji i pisze równanie kinetyczne; szkicuje wykres zmian szybkości reakcji w funkcji czasu oraz wykres zmian stężeń reagentów reakcji pierwszego rzędu w czasie, wyznacza okres półtrwania; stosuje pojęcia: egzoenergetyczny, endoenergetyczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian; zaznacza wartość energii aktywacji na schemacie ilustrującym zmiany energii w reakcji egzo- i endoenergetycznej; porównuje wartość energii aktywacji przebiegającej z udziałem i bez udziału katalizatora; wyjaśnia działanie katalizatora na poziomie molekularnym; wykazuje się znajomością i rozumieniem pojęć: stan równowagi dynamicznej i stała równowagi; pisze wyrażenie na stałą równowagi danej reakcji; oblicza wartość stałej równowagi reakcji odwracalnej; oblicza stężenia równowagowe albo stężenia początkowe reagentów; wymienia czynniki, które wpływają na stan równowagi reakcji; wyjaśnia, dlaczego obecność katalizatora nie wpływa na wydajność przemiany; stosuje regułę Le Chateliera-Brauna (regułę przekory) do jakościowego określenia wpływu zmian temperatury, stężenia reagentów i ciśnienia na układ pozostający w stanie równowagi dynamicznej; opisuje różnice między układem otwartym, zamkniętym i izolowanym; stosuje pojęcie standardowej entalpii przemiany; interpretuje zapis ΔH 0; określa efekt energetyczny reakcji chemicznej na podstawie wartości entalpii; stosuje prawo Hessa do obliczeń efektów energetycznych przemian na podstawie wartości standardowych entalpii tworzenia i standardowych entalpii spalania. Roztwory. Uczeń: rozróżnia układy homogeniczne i heterogeniczne; wymienia różnice we właściwościach roztworów właściwych, koloidów i zawiesin; wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć: stężenie procentowe lub molowe oraz rozpuszczalność; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać roztwór o określonym stężeniu procentowym lub molowym; opisuje sposoby rozdzielenia roztworów właściwych (ciał stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki ( ekstrakcja, chromatografia, elektroforeza); projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (ciał stałych w cieczach) na składniki. Reakcje w roztworach wodnych. Uczeń: pisze równania dysocjacji elektrolitycznej związków nieorganicznych i organicznych z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej; stosuje termin stopień dysocjacji dla ilościowego opisu zjawiska dysocjacji elektrolitycznej; interpretuje wartości pKw, pH, Ka, Kb, Ks; wykonuje obliczenia z zastosowaniem pojęć: stała dysocjacji, stopień dysocjacji, pH, iloczyn jonowy wody, iloczyn rozpuszczalności; stosuje do obliczeń prawo rozcieńczeń Ostwalda; porównuje moc elektrolitów na podstawie wartości ich stałych dysocjacji; przewiduje odczyn roztworu po reakcji substancji zmieszanych w ilościach stechiometrycznych i niestechiometrycznych; klasyfikuje substancje jako kwasy lub zasady zgodnie z teorią Brønsteda-Lowry’ego; wskazuje sprzężone pary kwas – zasada; uzasadnia przyczynę kwasowego odczynu wodnych roztworów kwasów, zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych wodorotlenków (zasad) i amoniaku oraz odczynu niektórych wodnych roztworów soli zgodnie z teorią Brønsteda-Lowry’ego; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równania reakcji: zobojętniania, wytrącania osadów i wybranych soli z wodą w formie jonowej pełnej i skróconej. Systematyka związków nieorganicznych. Uczeń: na podstawie wzoru sumarycznego, opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: tlenków, wodorków, wodorotlenków, kwasów, soli (w tym wodoro- i hydroksosoli, hydratów); na podstawie wzoru sumarycznego związku nieorganicznego pisze jego nazwę, na podstawie nazwy pisze jego wzór sumaryczny; pisze równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli, np. CaCO3, i wodorotlenków, np. Cu(OH)2); opisuje typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn i Fe, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad; pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej; klasyfikuje tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny i obojętny); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny tlenku; wnioskuje o charakterze chemicznym tlenku na podstawie wyników doświadczenia; klasyfikuje wodorki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy i obojętny); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny wodorku; wnioskuje o charakterze chemicznym wodorku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorków; opisuje typowe właściwości chemiczne wodorków pierwiastków 17. grupy, w tym ich zachowanie wobec wody i zasad; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami: wodorotlenki, kwasy i sole; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje wodorotlenki ze względu na ich charakter chemiczny (zasadowy, amfoteryczny); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny wodorotlenku; wnioskuje o charakterze chemicznym wodorotlenku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorotlenków (w tym równania reakcji otrzymywania hydroksokompleksów); opisuje typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje poznane kwasy ze względu na ich skład (kwasy tlenowe i beztlenowe), moc i właściwości utleniające; przedstawia i uzasadnia zmiany mocy kwasów fluorowcowodorowych; opisuje wpływ elektroujemności i stopnia utlenienia atomu centralnego na moc kwasów tlenowych; przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji. Reakcje utleniania i redukcji. Uczeń: stosuje pojęcia: stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja; wskazuje utleniacz, reduktor, proces utleniania i redukcji w podanej reakcji; na podstawie konfiguracji elektronowej atomów przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków; oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego; stosuje zasady bilansu elektronowo-jonowego – dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej i jonowej); przewiduje kierunek przebiegu reakcji utleniania-redukcji na podstawie wartości potencjałów standardowych półogniw; pisze odpowiednie równania reakcji; przewiduje przebieg reakcji utleniania-redukcji związków organicznych. Elektrochemia. Ogniwa i elektroliza. Uczeń: stosuje pojęcia: półogniwo, anoda, katoda, ogniwo galwaniczne, klucz elektrolityczny; potencjał standardowy półogniwa, szereg elektrochemiczny, SEM; pisze oraz rysuje schemat ogniwa odwracalnego i nieodwracalnego; pisze równania reakcji zachodzące na elektrodach (na katodzie i anodzie) ogniwa galwanicznego o danym schemacie; projektuje ogniwo, w którym zachodzi dana reakcja chemiczna; pisze schemat tego ogniwa; oblicza SEM ogniwa galwanicznego na podstawie standardowych potencjałów półogniw, z których jest ono zbudowane; wyjaśnia przebieg korozji elektrochemicznej stali i żeliwa; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje sposoby ochrony metali przed korozją elektrochemiczną; stosuje pojęcia: elektroda, elektrolizer, elektroliza, potencjał rozkładowy; przewiduje produkty elektrolizy stopionych tlenków, soli, wodorotlenków, wodnych roztworów kwasów i soli oraz zasad; pisze równania dysocjacji termicznej; pisze odpowiednie równania reakcji elektrodowych zachodzących w trakcie elektrolizy; projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których drogą elektrolizy otrzyma np. wodór, tlen, chlor, miedź; opisuje budowę, działanie i zastosowanie współczesnych źródeł prądu stałego (np. akumulator, bateria, ogniwo paliwowe). Metale, niemetale i ich związki. Uczeń: opisuje podobieństwa we właściwościach pierwiastków w grupach układu okresowego i zmienność właściwości w okresach; opisuje podstawowe właściwości fizyczne metali i wyjaśnia je na podstawie znajomości natury wiązania metalicznego; analizuje i porównuje właściwości fizyczne i chemiczne metali grup 1. i 2.; opisuje właściwości fizyczne i chemiczne glinu; wyjaśnia, na czym polega pasywacja glinu; tłumaczy znaczenie tego zjawiska w zastosowaniu glinu w technice; pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec: tlenu (dla Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu), wody (dla Na, K, Mg, Ca), kwasów nieutleniających (dla Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr), rozcieńczonego i stężonego roztworu kwasu azotowego(V) oraz stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI) (dla Al, Fe, Cu, Ag); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik pozwoli porównać aktywność chemiczną metali; pisze odpowiednie równania reakcji; przewiduje produkty redukcji jonów manganianowych(VII) w zależności od środowiska, a także jonów dichromianowych(VI) w środowisku kwasowym; pisze odpowiednie równania reakcji; projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodór (reakcje aktywnych metali z wodą lub niektórych metali z niektórymi kwasami), pisze odpowiednie równania reakcji; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać w laboratorium: tlen (np. reakcja rozkładu H2O2 lub KMnO4), chlor (np. reakcja HCl z MnO2 lub z KMnO4); pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne niemetali, w tym między innymi równania reakcji: wodoru z niemetalami (Cl2, Br2, O2, N2, S), chloru, bromu i siarki z metalami (Na, K, Mg, Ca, Fe, Cu); chloru z wodą; analizuje i porównuje właściwości fizyczne i chemiczne fluorowców; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg wykaże, że np. brom jest pierwiastkiem bardziej aktywnym niż jod, a mniej aktywnym niż chlor; pisze odpowiednie równania reakcji. Zastosowania wybranych związków nieorganicznych. Uczeń: bada i opisuje właściwości tlenku krzemu(IV); wymienia odmiany tlenku krzemu(IV) występujące w przyrodzie i wymienia ich zastosowania; opisuje proces produkcji szkła; jego rodzaje, właściwości i zastosowania; opisuje rodzaje skał wapiennych (wapień, marmur, kreda), ich właściwości i zastosowania; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego celem będzie odróżnienie skał wapiennych od innych skał i minerałów; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje mechanizm zjawiska krasowego i usuwania twardości przemijającej wody; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze wzory hydratów i soli bezwodnych (CaSO4, (CaSO4)2·H2O i CaSO4·2H2O); podaje ich nazwy mineralogiczne; opisuje różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie; wymienia zastosowania skał gipsowych; wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej; pisze odpowiednie równanie reakcji; podaje przykłady nawozów naturalnych i sztucznych, uzasadnia potrzebę ich stosowania. Wstęp do chemii organicznej. Uczeń: wyjaśnia i stosuje założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych; na podstawie wzoru sumarycznego, półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), związków jednofunkcyjnych (fluorowcopochodnych, alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, kwasów karboksylowych, estrów, amin, amidów), związków wielofunkcyjnych (hydroksykwasów, aminokwasów, peptydów, białek, cukrów); stosuje pojęcia: homolog, szereg homologiczny, wzór ogólny, rzędowość w związkach organicznych, izomeria konstytucyjna (szkieletowa, położenia, grup funkcyjnych), stereoizomeria (izomeria geometryczna, izomeria optyczna); rozpoznaje i klasyfikuje izomery; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) izomerów konstytucyjnych o podanym wzorze sumarycznym; wśród podanych wzorów węglowodorów i ich pochodnych wskazuje izomery konstytucyjne; wyjaśnia zjawisko izomerii geometrycznej (cis–trans); uzasadnia warunki wystąpienia izomerii geometrycznej w cząsteczce związku o podanej nazwie lub o podanym wzorze strukturalnym (lub półstrukturalnym); rysuje wzory izomerów geometrycznych; wyjaśnia zjawisko izomerii optycznej; wskazuje centrum stereogeniczne (asymetryczny atom węgla); rysuje wzory w projekcji Fischera izomerów optycznych: enancjomerów i diastereoizomerów; uzasadnia warunki wystąpienia izomerii optycznej w cząsteczce związku o podanej nazwie lub o podanym wzorze; ocenia, czy cząsteczka o podanym wzorze stereochemicznym jest chiralna; przedstawia tendencje zmian właściwości fizycznych (np. temperatura topnienia, temperatura wrzenia, rozpuszczalność w wodzie) w szeregach homologicznych; wyjaśnia wpływ budowy cząsteczek (kształtu łańcucha węglowego oraz obecności podstawnika lub grupy funkcyjnej) na właściwości związków organicznych; porównuje właściwości różnych izomerów konstytucyjnych; porównuje właściwości stereoizomerów (enancjomerów i diastereoizomerów); klasyfikuje reakcje związków organicznych ze względu na typ procesu (addycja, eliminacja, substytucja, polimeryzacja, kondensacja) i mechanizm reakcji (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy); wyjaśnia mechanizmy reakcji; pisze odpowiednie równania reakcji. Węglowodory. Uczeń: podaje nazwy systematyczne węglowodorów (alkanu, alkenu i alkinu – do 10 atomów węgla w cząsteczce – oraz węglowodorów cyklicznych i aromatycznych) na podstawie wzorów strukturalnych, półstrukturalnych (grupowych) lub uproszczonych; rysuje wzory węglowodorów na podstawie ich nazw; podaje nazwy systematyczne fluorowcopochodnych węglowodorów na podstawie wzorów strukturalnych lub półstrukturalnych (grupowych); rysuje ich wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) na podstawie nazw systematycznych; ustala rzędowość atomów węgla w cząsteczce węglowodoru; opisuje właściwości chemiczne alkanów na przykładzie reakcji: spalania, substytucji atomu (lub atomów) wodoru przez atom (lub atomy) chloru albo bromu przy udziale światła; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje właściwości chemiczne alkenów na przykładzie reakcji: spalania, addycji: H2, Cl2 i Br2, HCl i HBr, H2O, polimeryzacji; przewiduje produkty reakcji przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych do niesymetrycznych alkenów na podstawie reguły Markownikowa (produkty główne i uboczne); opisuje zachowanie alkenów wobec wodnego roztworu manganianu(VII) potasu; pisze odpowiednie równania reakcji; planuje ciąg przemian pozwalających otrzymać np. alken z alkanu (z udziałem fluorowcopochodnych węglowodorów); pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje właściwości chemiczne alkinów na przykładzie reakcji: spalania, addycji: H2, Cl2 i Br2, HCl, i HBr, H2O, trimeryzacji etynu; pisze odpowiednie równania reakcji; ustala wzór monomeru, z którego został otrzymany polimer o podanej strukturze; rysuje wzór polimeru powstającego z monomeru o podanym wzorze lub nazwie; pisze odpowiednie równania reakcji; klasyfikuje tworzywa sztuczne w zależności od ich właściwości (termoplasty i duroplasty); wskazuje na zagrożenia związane z gazami powstającymi w wyniku spalania się np. PVC; opisuje budowę cząsteczki benzenu z uwzględnieniem delokalizacji elektronów; wyjaśnia, dlaczego benzen, w przeciwieństwie do alkenów i alkinów, nie odbarwia wody bromowej ani wodnego roztworu manganianu(VII) potasu; planuje ciąg przemian pozwalających otrzymać np. benzen z węgla i dowolnych odczynników nieorganicznych; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje właściwości chemiczne węglowodorów aromatycznych na przykładzie reakcji: spalania, z Cl2 lub Br2 wobec katalizatora albo w obecności światła, nitrowania, katalitycznego uwodornienia; pisze odpowiednie równania reakcji dla benzenu i metylobenzenu (toluenu) oraz ich pochodnych, uwzględniając wpływ kierujący podstawników (np. atom chlorowca, grupa alkilowa, grupa nitrowa, grupa hydroksylowa, grupa karboksylowa); projektuje doświadczenia pozwalające na wskazanie różnic we właściwościach chemicznych węglowodorów nasyconych, nienasyconych i aromatycznych; na podstawie wyników przeprowadzonych doświadczeń wnioskuje o rodzaju węglowodoru; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje przebieg destylacji ropy naftowej i pirolizy węgla kamiennego; wymienia nazwy produktów tych procesów i ich zastosowania; wyjaśnia pojęcie liczby oktanowej (LO) i podaje sposoby zwiększania LO benzyny; tłumaczy, na czym polega kraking oraz reforming i uzasadnia konieczność prowadzenia tych procesów w przemyśle. Hydroksylowe pochodne węglowodorów − alkohole i fenole. Uczeń: porównuje budowę cząsteczek alkoholi i fenoli; wskazuje wzory alkoholi pierwszo-, drugo-, i trzeciorzędowych; na podstawie wzoru strukturalnego, półstrukturalnego (grupowego) lub uproszczonego podaje nazwy systematyczne alkoholi i fenoli; na podstawie nazwy systematycznej lub zwyczajowej rysuje ich wzory strukturalne, półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone; opisuje właściwości chemiczne alkoholi na przykładzie reakcji: spalania, z HCl i HBr, zachowania wobec sodu, utlenienia do związków karbonylowych, eliminacji wody, reakcji z nieorganicznymi kwasami tlenowymi i kwasami karboksylowymi; pisze odpowiednie równania reakcji; porównuje właściwości fizyczne i chemiczne alkoholi mono- i polihydroksylowych (etanolu (alkoholu etylowego), etano-1,2-diolu (glikolu etylenowego), propano-1,2-diolu (glikolu propylenowego) i propano-1,2,3- -triolu (glicerolu)); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli odróżnić alkohol monohydroksylowy od alkoholu polihydroksylowego; na podstawie obserwacji wyników doświadczenia klasyfikuje alkohol do mono- lub polihydroksylowych; opisuje zachowanie: alkoholi pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych wobec utleniaczy (np. CuO lub K2Cr2O7/H2SO4); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli odróżnić alkohol trzeciorzędowy od alkoholu pierwszo- i drugorzędowego; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równanie reakcji manganianu(VII) potasu (w środowisku kwasowym) z alkoholem (np. z etanolem, etano-1,2-diolem); opisuje właściwości chemiczne fenoli na podstawie reakcji z: sodem, wodorotlenkiem sodu, bromem, kwasem azotowym(V); pisze odpowiednie równania reakcji dla benzenolu (fenolu, hydroksybenzenu) i jego pochodnych; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli odróżnić alkohol od fenolu; na podstawie wyników doświadczenia klasyfikuje substancję do alkoholi lub fenoli; na podstawie obserwacji doświadczeń formułuje wniosek dotyczący kwasowego charakteru fenolu; projektuje i przeprowadza doświadczenie, które umożliwi porównanie mocy kwasów, np. fenolu i kwasu węglowego; pisze odpowiednie równania reakcji; planuje ciągi przemian pozwalających otrzymać alkohol lub fenol z odpowiedniego węglowodoru; pisze odpowiednie równania reakcji; porównuje metody otrzymywania, właściwości i zastosowania alkoholi i fenoli. Związki karbonylowe − aldehydy i ketony. Uczeń: opisuje podobieństwa i różnice w budowie cząsteczek aldehydów i ketonów (obecność grupy karbonylowej: aldehydowej lub ketonowej); na podstawie wzoru strukturalnego lub półstrukturalnego (grupowego) podaje nazwy systematyczne aldehydów i ketonów; na podstawie nazwy systematycznej rysuje wzory strukturalne lub półstrukturalne (grupowe); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli odróżnić aldehyd od ketonu; na podstawie wyników doświadczenia klasyfikuje substancję do aldehydów lub ketonów; pisze odpowiednie równania reakcji aldehydu z odczynnikiem Tollensa i odczynnikiem Trommera; porównuje metody otrzymywania, właściwości i zastosowania aldehydów i ketonów. Kwasy karboksylowe. Uczeń: wskazuje grupę karboksylową i resztę kwasową we wzorach kwasów karboksylowych (alifatycznych i aromatycznych); na podstawie wzoru strukturalnego lub półstrukturalnego (grupowego) podaje nazwy systematyczne (lub zwyczajowe) kwasów karboksylowych; na podstawie nazwy systematycznej (lub zwyczajowej) rysuje wzory strukturalne lub półstrukturalne (grupowe); pisze równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych (np. z alkoholi lub z aldehydów); pisze równania dysocjacji elektrolitycznej rozpuszczalnych w wodzie kwasów karboksylowych i nazywa powstające w tych reakcjach jony; opisuje właściwości chemiczne kwasów karboksylowych na podstawie reakcji tworzenia: soli, estrów, amidów; pisze odpowiednie równania reakcji; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymywać sole kwasów karboksylowych (w reakcjach kwasów z: metalami, tlenkami metali, wodorotlenkami metali i solami kwasów o mniejszej mocy); uzasadnia przyczynę redukujących właściwościach kwasu metanowego (mrówkowego); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik wykaże właściwości redukujące kwasu metanowego (mrówkowego) (reakcja HCOOH z MnO4−); pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje czynniki wpływające na moc kwasów karboksylowych (długość łańcucha węglowego, obecność polarnych podstawników); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że dany kwas organiczny jest kwasem słabszym np. od kwasu siarkowego(VI) i mocniejszym np. od kwasu węglowego; na podstawie wyników doświadczenia porównuje moc kwasów; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik wykaże podobieństwo we właściwościach chemicznych kwasów nieorganicznych i kwasów karboksylowych; wyjaśnia przyczynę zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych soli, np. octanu sodu i mydła; pisze odpowiednie równania reakcji; wymienia zastosowania kwasów karboksylowych; opisuje budowę hydroksykwasów; wyjaśnia możliwość tworzenia estrów międzycząsteczkowych (laktydy, poliestry) i wewnątrzcząsteczkowych (laktony) przez niektóre hydroksykwasy; pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje występowanie i zastosowania hydroksykwasów (np. kwasu mlekowego i salicylowego). Estry i tłuszcze. Uczeń: opisuje strukturę cząsteczek estrów i wiązania estrowego; tworzy nazwy (systematyczne lub zwyczajowe) estrów kwasów karboksylowych i tlenowych kwasów nieorganicznych; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) estrów na podstawie ich nazwy; projektuje i przeprowadza reakcje estryfikacji; pisze równania reakcji alkoholi z kwasami nieorganicznymi i karboksylowymi; wskazuje na funkcję stężonego H2SO4; wskazuje wpływ różnych czynników na położenie stanu równowagi reakcji estryfikacji lub hydrolizy estru; wyjaśnia i porównuje przebieg hydrolizy estrów (np. octanu etylu) w środowisku kwasowym (reakcja z wodą w obecności kwasu siarkowego(VI)) oraz w środowisku zasadowym (reakcja z wodorotlenkiem sodu); pisze odpowiednie równania reakcji; opisuje budowę tłuszczów stałych i ciekłych (jako estrów glicerolu i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych) oraz ich właściwości fizyczne i zastosowania; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że w skład oleju jadalnego wchodzą związki o charakterze nienasyconym; opisuje proces utwardzania tłuszczów ciekłych; pisze odpowiednie równanie reakcji; opisuje proces zmydlania tłuszczów; pisze odpowiednie równania reakcji; wyjaśnia, w jaki sposób z glicerydów otrzymuje się kwasy tłuszczowe lub mydła; pisze odpowiednie równania reakcji; wyjaśnia, na czym polega proces usuwania brudu; bada wpływ twardości wody na powstawanie związków trudno rozpuszczalnych; zaznacza fragmenty hydrofobowe i hydrofilowe we wzorach cząsteczek substancji powierzchniowo czynnych; wymienia zastosowania estrów; planuje ciągi przemian chemicznych wiążące ze sobą właściwości poznanych węglowodorów i ich pochodnych; pisze odpowiednie równania reakcji. Związki organiczne zawierające azot. Uczeń: opisuje budowę amin; wskazuje wzory amin pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych; porównuje budowę amoniaku i amin; rysuje wzory elektronowe cząsteczek amoniaku i aminy (np. metyloaminy); wskazuje podobieństwa i różnice w budowie amin alifatycznych (np. metyloaminy) i amin aromatycznych (np. fenyloaminy (aniliny)); porównuje i wyjaśnia przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równania reakcji otrzymywania amin alifatycznych (np. w procesie alkilowania amoniaku) i amin aromatycznych (np. otrzymywanie aniliny w wyniku reakcji redukcji nitrobenzenu); opisuje właściwości chemiczne amin na podstawie reakcji: z wodą, z kwasami nieorganicznymi (np. z kwasem solnym) i z kwasami karboksylowymi; pisze odpowiednie równania reakcji; pisze równanie reakcji fenyloaminy (aniliny) z wodą bromową; pisze równania reakcji hydrolizy amidów (np. acetamidu) w środowisku kwasowym i zasadowym; analizuje budowę cząsteczki mocznika ( brak fragmentu węglowodorowego) i wynikające z niej właściwości, wskazuje na jego zastosowania (nawóz sztuczny, produkcja leków, tworzyw sztucznych); pisze równanie reakcji kondensacji dwóch cząsteczek mocznika; wykazuje, że produktem kondensacji mocznika jest związek zawierający w cząsteczce wiązanie amidowe (peptydowe); pisze wzór ogólny α-aminokwasów w postaci RCH(NH2)COOH; wyjaśnia, co oznacza, że aminokwasy białkowe są α-aminokwasami i należą do szeregu konfiguracyjnego L; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik potwierdzi amfoteryczny charakter aminokwasów; opisuje właściwości kwasowo- -zasadowe aminokwasów oraz mechanizm powstawania jonów obojnaczych; pisze równania reakcji kondensacji cząsteczek aminokwasów (o podanych wzorach) prowadzących do powstania di- i tripeptydów i wskazuje wiązania peptydowe w otrzymanym produkcie; tworzy wzory dipeptydów i tripeptydów, powstających z podanych aminokwasów; rozpoznaje reszty aminokwasów białkowych w cząsteczkach peptydów; opisuje przebieg hydrolizy peptydów, rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) aminokwasów powstających w procesie hydrolizy peptydu o danej strukturze; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik dowiedzie obecności wiązań peptydowych w analizowanym związku (reakcja biuretowa). Białka. Uczeń: opisuje budowę białek (jako polimerów kondensacyjnych aminokwasów); opisuje strukturę drugorzędową białek (α- i β-) oraz wykazuje znaczenie wiązań wodorowych dla ich stabilizacji; tłumaczy znaczenie trzeciorzędowej struktury białek i wyjaśnia stabilizację tej struktury przez grupy R-, zawarte w resztach aminokwasów (wiązania jonowe, mostki disiarczkowe, wiązania wodorowe i oddziaływania van der Waalsa); wyjaśnia przyczynę denaturacji białek wywołanej oddziaływaniem na nie soli metali ciężkich i wysokiej temperatury; wymienia czynniki wywołujące wysalanie białek i wyjaśnia ten proces; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające na identyfikację białek (reakcja biuretowa i reakcja ksantoproteinowa). Cukry. Uczeń: dokonuje podziału cukrów na proste i złożone, klasyfikuje cukry proste ze względu na grupę funkcyjną i liczbę atomów węgla w cząsteczce; wyjaśnia, co oznacza, że naturalne monosacharydy należą do szeregu konfiguracyjnego D; wskazuje na pochodzenie cukrów prostych zawartych np. w owocach (fotosynteza); zapisuje wzory łańcuchowe w projekcji Fischera glukozy i fruktozy; wykazuje, że cukry proste należą do polihydroksyaldehydów lub polihydroksyketonów; rysuje wzory taflowe (Hawortha) anomerów α i β glukozy i fruktozy; na podstawie wzoru łańcuchowego monosacharydu rysuje jego wzory taflowe; na podstawie wzoru taflowego rysuje wzór w projekcji Fischera; rozpoznaje reszty glukozy i fruktozy w disacharydach i polisacharydach o podanych wzorach; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik potwierdzi właściwości redukujące np. glukozy; projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik potwierdzi obecność grup hydroksylowych w cząsteczce monosacharydu, np. glukozy; opisuje właściwości glukozy i fruktozy; wskazuje na ich podobieństwa i różnice; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające na odróżnienie tych cukrów; wskazuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczkach cukrów o podanych wzorach (np. sacharozy, maltozy, celobiozy, celulozy, amylozy, amylopektyny); wyjaśnia, dlaczego maltoza ma właściwości redukujące, a sacharoza nie wykazuje właściwości redukujących; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające przekształcić cukry złożone (np. sacharozę) w cukry proste; porównuje budowę cząsteczek i właściwości skrobi i celulozy; pisze uproszczone równanie hydrolizy polisacharydów (skrobi i celulozy); planuje ciąg przemian pozwalających przekształcić cukry w inne związki organiczne (np. glukozę w alkohol etylowy, a następnie w octan etylu); pisze odpowiednie równania reakcji. Chemia wokół nas. Uczeń: klasyfikuje włókna na: celulozowe, białkowe, sztuczne i syntetyczne; wskazuje ich zastosowania; opisuje wady i zalety; uzasadnia potrzebę stosowania tych włókien; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające zidentyfikować włókna celulozowe, białkowe, sztuczne i syntetyczne. opisuje tworzenie się emulsji, ich zastosowania; analizuje skład kosmetyków (np. na podstawie etykiety kremu, balsamu, pasty do zębów itd.) i wyszukuje w dostępnych źródłach informacje na temat ich działania; wyjaśnia, na czym mogą polegać i od czego zależeć lecznicze i toksyczne właściwości substancji chemicznych (dawka, rozpuszczalność w wodzie, sposób przenikania do organizmu), np. aspiryny, nikotyny, etanolu (alkoholu etylowego); wyszukuje informacje na temat działania składników popularnych leków (np. węgla aktywowanego, aspiryny, środków neutralizujących nadmiar kwasu w żołądku); wyszukuje informacje na temat składników zawartych w kawie, herbacie, mleku, wodzie mineralnej, napojach typu cola w aspekcie ich działania na organizm ludzki; opisuje procesy fermentacyjne zachodzące podczas wyrabiania ciasta i pieczenia chleba, produkcji wina, otrzymywania kwaśnego mleka, jogurtów, serów; pisze równania reakcji fermentacji alkoholowej, octowej i mlekowej; wyjaśnia przyczyny psucia się żywności i proponuje sposoby zapobiegania temu procesowi; przedstawia znaczenie i konsekwencje stosowania dodatków do żywności, w tym konserwantów; wskazuje na charakter chemiczny składników środków do mycia szkła, przetykania rur, czyszczenia metali i biżuterii w aspekcie zastosowań tych produktów; wyjaśnia na czym polega proces usuwania zanieczyszczeń za pomocą tych środków oraz opisuje zasady bezpiecznego ich stosowania; podaje przykłady opakowań (celulozowych, szklanych, metalowych, z tworzyw sztucznych) stosowanych w życiu codziennym; opisuje ich wady i zalety; proponuje sposoby zagospodarowania odpadów; opisuje powszechnie stosowane metody utylizacji. Elementy ochrony środowiska. Uczeń: tłumaczy, na czym polegają sorpcyjne właściwości gleby w uprawie roślin i ochronie środowiska; opisuje wpływ pH gleby na wzrost wybranych roślin; planuje i przeprowadza badanie kwasowości gleby oraz badanie właściwości sorpcyjnych gleby; wymienia podstawowe rodzaje zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby (np. metale ciężkie, węglowodory, produkty spalania paliw, freony, pyły, azotany(V), fosforany(V) (ortofosforany(V)), ich źródła oraz wpływ na stan środowiska naturalnego; wymienia działania (indywidualne/kompleksowe), jakie powinny być wprowadzane w celu ograniczania tych zjawisk; opisuje rodzaje smogu oraz mechanizmy jego powstawania; proponuje sposoby ochrony środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem i degradacją zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju; wskazuje potrzebę rozwoju gałęzi przemysłu chemicznego (leki, źródła energii, materiały); wskazuje problemy i zagrożenia wynikające z niewłaściwego planowania i prowadzenia procesów chemicznych; uzasadnia konieczność projektowania i wdrażania procesów chemicznych umożliwiających ograniczenie lub wyeliminowanie używania albo wytwarzania niebezpiecznych substancji; wyjaśnia zasady tzw. zielonej chemii; wskazuje powszechność stosowania środków ochrony roślin oraz zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska wynikające z nierozważnego ich użycia. Warunki i sposób realizacji Podstawa programowa chemii ma układ spiralny, a zagadnienia wprowadzone w szkole podstawowej są na tym etapie rozwijane i uzupełniane o nowe treści. Podczas realizacji podstawy programowej powinno się kłaść nacisk na kształtowanie umiejętności rozumowania, dostrzegania zależności przyczynowo-skutkowych, wnioskowania, analizy i syntezy informacji. Istotną funkcję w nauczaniu chemii jako przedmiotu przyrodniczego pełni eksperyment chemiczny. Umożliwia on rozwijanie aktywności uczniów i kształtowanie samodzielności w działaniu. Dzięki samodzielnemu wykonywaniu doświadczeń lub ich aktywnej obserwacji, uczniowie poznają metody badawcze oraz sposoby opisu i prezentacji wyników. Aby edukacja w zakresie chemii była możliwie najbardziej skuteczna, należy zajęcia prowadzić w niezbyt licznych grupach (podział na grupy) w salach wyposażonych w niezbędne sprzęty i odczynniki chemiczne. Nauczyciele mogą w doświadczeniach wykorzystywać substancje znane uczniom z życia codziennego (np. naturalne wskaźniki kwasowo-zasadowe, ocet, mąkę, cukier), pokazując w ten sposób obecność chemii w ich otoczeniu. Dobór wiadomości i umiejętności wskazuje na konieczność łączenia wiedzy teoretycznej z doświadczalną. Treści nauczania opracowano tak, aby uczniowie mogli sami obserwować i badać właściwości substancji i zjawiska oraz projektować i przeprowadzać doświadczenia chemiczne, interpretować ich wyniki i formułować uogólnienia. Istotne jest również samodzielne wykorzystywanie i przetwarzanie informacji oraz kształtowanie nawyków ich krytycznej oceny. Zakres treści nauczania stwarza wiele możliwości pracy metodą projektu edukacyjnego (szczególnie o charakterze badawczym), metodą eksperymentu chemicznego lub innymi metodami pobudzającymi aktywność poznawczą uczniów, co pozwoli im na pozyskiwanie i przetwarzanie informacji na różne sposoby i z różnych źródeł. Obserwowanie, wyciąganie wniosków, stawianie hipotez i ich weryfikacja mogą nauczyć uczniów twórczego i krytycznego myślenia. Może to pomóc w kształtowaniu postawy odkrywcy i badacza z umiejętnością weryfikacji poprawności nowych informacji. W pozyskiwaniu niezbędnych informacji, wykonywaniu obliczeń, interpretowaniu wyników i wreszcie rozwiązywaniu bardziej złożonych problemów metodą projektu edukacyjnego, bardzo pomocnym narzędziem może okazać się komputer z celowo dobranym oprogramowaniem oraz dostępnymi w internecie zasobami cyfrowymi. Wskazuje się następujący minimalny zestaw doświadczeń do wykonania samodzielnie przez uczniów lub w formie pokazu nauczycielskiego: porównanie masy substratów i masy produktów reakcji chemicznej; badanie wybranych właściwości chemicznych (np. zachowania wobec wody) pierwiastków należących do jednej grupy/okresu; badanie właściwości fizycznych substancji tworzących kryształy jonowe, kowalencyjne, molekularne i metaliczne; badanie wpływu różnych czynników (stężenia (ciśnienia) substratów, temperatury, obecności katalizatora i stopnia rozdrobnienia substratów) na szybkość reakcji; badanie efektu energetycznego reakcji chemicznej; sporządzanie roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym; rozdzielanie mieszaniny niejednorodnej i jednorodnej na składniki (np. ekstrakcja i rozdzielanie chromatograficzne barwników roślinnych); badanie odczynu oraz pH wodnych roztworów kwasów, zasad i soli; badanie charakteru chemicznego wybranych tlenków pierwiastków 3. okresu; otrzymywanie kwasów, zasad i soli różnymi metodami; badanie aktywności chemicznej metali; badanie właściwości metali (reakcje z tlenem, wodą, kwasami); budowa i pomiar napięcia ogniwa galwanicznego; badanie korozji metali; otrzymywanie wodoru (np. w reakcji Zn z HCl(aq)); otrzymywanie tlenu (np. w reakcji rozkładu H2O2 lub KMnO4); odróżnianie skał wapiennych od innych skał i minerałów; badanie reaktywności węglowodorów nasyconych, nienasyconych i aromatycznych ze zwróceniem uwagi na różnice w ich właściwościach (np. spalanie, zachowanie wobec chlorowca, wodnego roztworu manganianu(VII) potasu); porównanie zachowania alkoholi pierwszo-, drugorzędowych wobec utleniaczy; badanie zachowania alkoholi wobec wodorotlenku miedzi(II); otrzymywanie etanalu i badanie jego właściwości; reakcja metanalu z odczynnikiem Tollensa i z wodorotlenkiem miedzi(II); odróżnianie aldehydów od ketonów (np. próba Trommera); badanie właściwości fizycznych i chemicznych kwasów karboksylowych; porównywanie mocy kwasów karboksylowych i nieorganicznych; badanie właściwości wyższych kwasów karboksylowych, odróżnianie kwasów nasyconych od nienasyconych; otrzymywanie estrów (np. w reakcji alkoholu etylowego z kwasem octowym); otrzymywanie mydeł; badanie właściwości amfoterycznych aminokwasów (np. glicyny); badanie obecności wiązań peptydowych w białkach (reakcja biuretowa); badanie działania różnych substancji (np. soli metali ciężkich, alkoholu) i wysokiej temperatury na roztwór białka; badanie zachowania się białka w reakcji ksantoproteinowej; badanie właściwości cukrów prostych (np. glukozy i fruktozy) oraz złożonych (sacharozy, skrobi i celulozy); badanie obecności grup funkcyjnych w cząsteczce glukozy; badanie hydrolizy cukrów złożonych i wykrywanie produktów reakcji; badanie i odróżnianie tworzyw oraz włókien. Warunki i sposób realizacji Podstawa programowa chemii ma układ spiralny, a zagadnienia wprowadzone w szkole podstawowej są na tym etapie rozwijane i uzupełniane o nowe treści. Podczas realizacji podstawy programowej duży nacisk powinno się kłaść na kształtowanie umiejętności rozumowania, dostrzegania zależności przyczynowo-skutkowych, wnioskowania, analizy i syntezy informacji, czyli umiejętności i wiadomości niezbędnych do kontynuowania kształcenia na kierunkach przyrodniczych wyższych uczelni. Istotną funkcję w nauczaniu chemii jako przedmiotu przyrodniczego pełni eksperyment chemiczny. Umożliwia on rozwijanie aktywności uczniów i kształtowanie samodzielności w działaniu. Dzięki samodzielnemu wykonywaniu doświadczeń lub ich aktywnej obserwacji, uczniowie poznają metody badawcze oraz sposoby opisu i prezentacji wyników. Aby edukacja w zakresie chemii była możliwie najbardziej skuteczna, należy zajęcia prowadzić w niezbyt licznych grupach (podział na grupy) w salach wyposażonych w niezbędne sprzęty i odczynniki chemiczne. Nauczyciele mogą w doświadczeniach wykorzystywać substancje znane uczniom z życia codziennego (np. naturalne wskaźniki kwasowo-zasadowe, ocet, mąkę, cukier), pokazując w ten sposób obecność chemii w ich otoczeniu. Dobór wiadomości i umiejętności wskazuje na konieczność łączenia wiedzy teoretycznej z doświadczalną. Treści nauczania opracowano tak, aby uczniowie mogli sami obserwować i badać właściwości substancji i zjawiska oraz projektować i przeprowadzać doświadczenia chemiczne, interpretować ich wyniki i formułować uogólnienia. Istotne jest również samodzielne wykorzystywanie i przetwarzanie informacji oraz kształtowanie nawyków ich krytycznej oceny. Zakres treści nauczania stwarza wiele możliwości pracy metodą projektu edukacyjnego (szczególnie o charakterze badawczym), metodą eksperymentu chemicznego lub innymi metodami pobudzającymi aktywność poznawczą uczniów, co pozwoli im na pozyskiwanie i przetwarzanie informacji na różne sposoby i z różnych źródeł. Obserwowanie, wyciąganie wniosków, stawianie hipotez i ich weryfikacja mogą nauczyć uczniów twórczego i krytycznego myślenia. Może to pomóc w kształtowaniu postawy odkrywcy i badacza z umiejętnością weryfikacji poprawności nowych informacji. W pozyskiwaniu niezbędnych informacji, wykonywaniu obliczeń, interpretowaniu wyników i wreszcie rozwiązywaniu bardziej złożonych problemów metodą projektu edukacyjnego, bardzo pomocnym narzędziem może okazać się komputer z celowo dobranym oprogramowaniem oraz dostępnymi w internecie zasobami cyfrowymi. Wskazuje się następujący minimalny zestaw doświadczeń do wykonania samodzielnie przez uczniów lub w formie pokazu nauczycielskiego: porównanie masy substratów i masy produktów reakcji chemicznej; badanie wydajności reakcji chemicznej; badanie wybranych właściwości chemicznych (np. zachowania wobec wody) pierwiastków należących do jednej grupy/okresu; badanie właściwości fizycznych substancji tworzących kryształy jonowe, kowalencyjne, molekularne i metaliczne; badanie wpływu różnych czynników (stężenia, ciśnienia, substratów, temperatury, obecności katalizatora i stopnia rozdrobnienia substratów) na szybkość reakcji; badanie efektu energetycznego reakcji chemicznej; badanie wpływu temperatury i stężenia reagentów na stan równowagi chemicznej; sporządzanie roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym; rozdzielanie mieszaniny niejednorodnej i jednorodnej na składniki (np. ekstrakcja i rozdzielanie chromatograficzne barwników roślinnych); badanie odczynu oraz pH wodnych roztworów kwasów, zasad i soli; miareczkowanie zasady kwasem (kwasu zasadą) w obecności wskaźnika; badanie właściwości amfoterycznych tlenków i wodorotlenków; badanie charakteru chemicznego wybranych tlenków i wodorków pierwiastków 3. okresu; otrzymywanie kwasów, zasad i soli różnymi metodami; badanie wpływu odczynu środowiska na przebieg reakcji utleniania-redukcji; budowa i pomiar napięcia ogniwa galwanicznego; badanie korozji metali; otrzymywanie drogą elektrolizy wybranych pierwiastków (np. tlen, wodór, miedź); badanie aktywności chemicznej metali; badanie właściwości metali (reakcje z tlenem, wodą, kwasami); badanie działania kwasów utleniających (roztworów rozcieńczonych i stężonych) na wybrane metale; otrzymywanie wodoru (np. w reakcji Zn z HCl(aq)); badanie aktywności chemicznej fluorowców; otrzymywanie tlenu (np. w reakcji rozkładu H2O2 lub KMnO4); odróżnianie skał wapiennych od innych skał i minerałów; badanie reaktywności węglowodorów nasyconych, nienasyconych i aromatycznych, ze zwróceniem uwagi na różnice w ich właściwościach (np. spalanie, zachowanie wobec chlorowca, wodnego roztworu manganianu(VII) potasu); badanie zachowania alkoholi pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych wobec utleniaczy; badanie zachowania alkoholi wobec wodorotlenku miedzi(II); odróżnianie fenoli od alkoholi (np. w reakcji z NaOH, zachowanie wobec wodnego roztworu FeCl3); otrzymywanie etanalu i badanie jego właściwości; reakcja metanalu z odczynnikiem Tollensa i z wodorotlenkiem miedzi(II); odróżnianie aldehydów od ketonów (np. próba Trommera); badanie właściwości fizycznych i chemicznych kwasów karboksylowych; porównywanie mocy kwasów karboksylowych i nieorganicznych; badanie właściwości wyższych kwasów karboksylowych, odróżnianie kwasów nasyconych od nienasyconych; otrzymywanie estrów (np. w reakcji alkoholu etylowego z kwasem octowym); otrzymywanie mydeł; badanie odczynu wodnych roztworów: amin, mocznika, acetamidu; badanie właściwości amfoterycznych aminokwasów (np. glicyny); badanie obecności wiązań peptydowych w białkach (reakcja biuretowa); badanie działania różnych substancji (np. soli metali ciężkich, alkoholu) i wysokiej temperatury na roztwór białka; badanie zachowania się białka w reakcji ksantoproteinowej; badanie właściwości cukrów prostych (np. glukozy i fruktozy) oraz złożonych (sacharozy, skrobi i celulozy); badanie obecności grup funkcyjnych w cząsteczce glukozy; badanie hydrolizy cukrów złożonych i wykrywanie produktów reakcji; badanie i odróżnianie tworzyw oraz włókien; wykrywanie obecności grup funkcyjnych w związkach organicznych (–OH, –CHO, –COOH, –NH2, wiązania peptydowego, wiązania wielokrotnego). Źródło: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II nr 1. Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla czteroletniego liceum ogólnokształcącego i pięcioletniego technikum. z 2017 r., poz. 59, 949 i 2203 Matura zbliża się wielkimi krokami. Egzamin, na myśl o którym setki tysięcy studentów wstrzymują oddech, nie bez powodu nazywany jest egzaminem dojrzałości. Jeśli chcecie jak najlepiej przygotować się do niego przygotować, już teraz sprawdźcie, jakie są wymagania. Czasu pozostało niewiele, a zakres materiału jest całkiem spory! Zagadnienia do matury 2022 to coś, czego poszukują wszyscy tegoroczni maturzyści. Do rozpoczęcia sesji egzaminacyjnej pozostał już niewiele ponad miesiąc, w związku z czym zainteresowanie tematami maturalnymi znacznie wzrosło. Uczniowie, którzy kończą w tym roku edukację w szkołach ponadpodstawowych, zmierzą się z arkuszami zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym. Jako że spora część ich nauki przebiegła w trybie zdalnym, minister edukacji Przemysław Czarnek oficjalnie poinformował, że zdający w tym roku maturę będą mogli liczyć na mniej zagadnień. W tym roku przystąpienie do matury ustnej także będzie nieobowiązkowe. Warto jednak pamiętać, że mimo zapowiadanych udogodnień zakres materiału do przyswojenia wciąż jest całkiem spory. Sprawdźcie, jakie są tegoroczne wymagania na maturę. Co koniecznie trzeba sobie powtórzyć w najbliższych tygodniach? Sonda Czy zdajesz w tym roku maturę? Tak Nie, matura jeszcze przede mną Ja już po Matura 2022 - wymagania Zakres materiału na maturę jest doskonale znany uczniom. Warto jednak przypomnieć, czego mogą spodziewać się na egzaminie maturalnym z poszczególnych przedmiotów. Zacznijmy od języka polskiego i lektur z gwiazdką. Jakie książki należy odświeżyć, by jak najlepiej poradzić sobie z arkuszem na poziomie podstawowym? Bogurodzica Jan Kochanowski: wybrane Pieśni, Treny (inne niż w gimnazjum) i wybrany psalm Adam Mickiewicz: Dziady cz. III Adam Mickiewicz: Pan Tadeusz Bolesław Prus: Lalka Stanisław Wyspiański, Wesele Witold Gombrowicz, Ferdydurke Bruno Schulz, wybrane opowiadania Na maturze 2022 obowiązują też tytuły, z którymi uczniowie zapoznali się w gimnazjum, a mianowicie: Jan Kochanowski: wybrane Fraszki, Treny (V, VII, VIII) Ignacy Krasicki: wybrane bajki Aleksander Fredro: Zemsta Adam Mickiewicz, Dziady cz. II Henryk Sienkiewicz: wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop) W przypadku królowej nauk - matematyki - zakres materiału został nieco okrojony. Całościowo będzie można zdobyć 45 pkt, a nie 50 pkt, jak było w latach poprzednich. Zadań otwartych będzie 9, a nie 7. Poniżej zamieszczamy informację o tym, czego nie znajdziecie w arkuszach: brak zadań z potęg w kontekście fizycznym, chemicznym czy biologicznym brak błędu bezwzględnego i względnego przybliżenia brak równań trzeciego i wyższego stopnia, typu x3=−27 brak wyznaczania max i min funkcji kwadratowej w danym przedziale domkniętym brak wartości odwrotnie proporcjonalnych brak wykresów funkcji wykładniczych dla różnych podstaw brak funkcji wykładniczych w kontekście zjawisk fizycznych, chemicznych czy biologicznych brak przybliżania wartości funkcji trygonometrycznych (tablice trygonometryczne) brak własności okręgów stycznych brak cech podobieństwa trójkątów w kontekście praktycznym (samo podobieństwo zostaje) brak kątów w ostrosłupach brak brył obrotowych (walec, stożek, kula ) brak kątów pomiędzy ścianami w graniastosłupach i ostrosłupach brak określania jaką figurą jest przekrój prostopadłościanu płaszczyzną brak średniej ważonej brak odchylenia standardowego ESKA XD #045 - FIT PRANK, ECO DRIVING, FANTASTYCZNE ZWIERZĘTA, MICHNIEWICZ Matura 2022 - data Kiedy matura 2022? Sesja egzaminacyjna rozpocznie się tuż po majówce, czyli w środę, 4 maja, o godzinie 9:00. Uczniowie przystąpią wówczas do egzaminu z języka polskiego. W kolejnych dniach będą rozwiązywać arkusze z matematyki, języka obcego i wybranego dodatkowego przedmiotu (bądź przedmiotów) rozszerzonego. Matury w terminie głównym potrwają do 23 maja 2022 roku. Listen to "Lektury szkolne - streszczenia" on Spreaker. Posted at 10:52h in Porady 10 komentarzy Cześć! Czas pandemii i zdalnego nauczania sprawił, że Ministerstwo Edukacji Narodowej postanowiło dokonać zmian w podstawie programowej aby ułatwić uczniom przygotowania do egzaminu maturalnego. Poniższe zestawienie zawiera całkowicie lub częściowo wykreślone punkty wymagań szczegółowych podstawy programowej, a także punkty, którymi zastąpiono wykreślone wymagania. Pamiętajmy, że podstawę programową należy umieć odczytywać. Dlatego zapraszam do zapoznania się nie tylko ze zmianami, ale i moimi komentarzami do nich. Zanim przejdziemy do dalszej lektury, pamiętajmy, że poniższe zestawienie zawiera zmiany w zakresie rozszerzonym. Tymczasem maturzystów obowiązują też zakres podstawowy jak i wcześniejsze etapy edukacji. Nie wszystkie zadania w arkuszach maturalnych dotyczą zakresu rozszerzonego, więc to, że znika rozdział poświęcony białkom nie oznacza, że nie może być pytania o białka z wcześniejszego etapu edukacji albo zakresu podstawowego. Matura jest egzaminem dojrzałości, czyli z całości kształcenia. Oznacza to, że maturzystów obejmuje nie tylko materiał podany w rozszerzeniu, ale cały materiał z danego przedmiotu, a więc także wcześniejsze etapy edukacji. Niektóre rzeczy obowiązujące maturzystów, jak np. rozpuszczalność, pojawiają się we wcześniejszych etapach edukacji, więc nie ma ich w rozszerzeniu, bo były wymagane we wcześniejszych etapach edukacji i nadal Was obowiązują. Aby uniknąć niejasności, w części przypadków są podane wymagania obowiązujące z niższego etapu edukacji. Aktualny dokument zawierający zatwierdzone wymagania egzaminacyjne na rok szkolny 2021/22 można znaleźć klikając tutaj. Jeśli zdajesz maturę w 2022 roku, to jest bardzo ważne, by zapoznać się z całym dokumentem! Jeśli po zapoznaniu się z nowymi wytycznymi nadal będziesz mieć problem z opanowaniem wymaganego na maturze materiału, to zapraszam na moje lekcje online. Na zajęciach omawiam teorię ale przede wszystkim wyjaśniam jak radzić sobie z zadaniami. Dodatkowo dzielę się cennymi materiałami. Szczegóły TUTAJ Spis treści: 1. Wiązania chemiczne 2. Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych 3. Metale 4. Niemetale 5. Węglowodory 6. Alkohole i fenole 7. Aldehydy i ketony 8. Kwasy karboksylowe 9. Estry i tłuszcze 10. Związki organiczne zawierające azot 11. Białka 12. Cukry Wiązania chemiczne. Zdający: 3) opisuje mechanizm tworzenia wiązania jonowego (np. w chlorkach i tlenkach metali); Komentarz: punkt i tak praktycznie zbędny – jest to zawarte także w punkcie 1: przedstawia sposób, w jaki atomy pierwiastków bloku s i p osiągają trwałe konfiguracje elektronowe (tworzenie jonów). Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych. Zdający: 3) planuje doświadczenie pozwalające otrzymać roztwór o zadanym stężeniu procentowym i molowym; Komentarz: Początkowo punkt usunięty, jednak wrócił do łask. Jego usunięcie nie oznaczało, że nie będzie zadań ze stężeń, ani że nie trzeba znać stężeń. Przyjrzyjmy się uważnie pozostałym punktom: 1) wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć stężenie procentowe i molowe. Dodatkowo trzeba pamiętać o tym, co jest zawarte w niższym etapie edukacji: 1) bada zdolność do rozpuszczania się różnych substancji w wodzie; 2) opisuje budowę cząsteczki wody; wyjaśnia, dlaczego woda dla jednych substancji jest rozpuszczalnikiem, a dla innych nie; podaje przykłady substancji, które rozpuszczają się w wodzie, tworząc roztwory właściwe; podaje przykłady substancji, które nie rozpuszczają się w wodzie, tworząc koloidy i zawiesiny; 4) opisuje różnice pomiędzy roztworem rozcieńczonym, stężonym, nasyconym i nienasyconym; 5) odczytuje rozpuszczalność substancji z wykresu jej rozpuszczalności; oblicza ilość substancji, którą można rozpuścić w określonej ilości wody w podanej temperaturze. 6) opisuje cechy mieszanin jednorodnych i niejednorodnych; 7) opisuje proste metody rozdziału mieszanin i wskazuje te różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które umożliwiają ich rozdzielenie; sporządza mieszaniny i rozdziela je na składniki (np. wody i piasku, wody i soli kamiennej, kredy i soli kamiennej, siarki i opiłków żelaza, wody i oleju jadalnego, wody i atramentu). Wracamy do liceum: 4) opisuje sposoby rozdzielenia roztworów właściwych (ciał stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki; 5) planuje doświadczenie pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (ciał stałych w cieczach) na składniki; 11) projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami kwasy, wodorotlenki i sole. Komentarz: punkt początkowo usunięty. Ale jego usunięcie i tak nie oznaczało, że nie trzeba znać metod otrzymywania tych związków – są one ujęte w wielu innych punktach wymagań. Dodatkowo zmiany mają w większości przypadków czyszczenia podstawy programowej: z rozdziału tego usunięto punkty nie dotyczące roztworów oraz dotyczące rozdzielania mieszanin. Pozostały one w zakresie gimnazjalnym, dlatego koniecznie przeczytaj rozdział pierwszy (strony 2 i 3: „Substancje i ich właściwości”) w aneksie ze strony CKE. Metale. Zdający: 2) pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec: tlenu (Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu), wody (Na, K, Mg, Ca), kwasów nieutleniających (Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr), rozcieńczonych i stężonych roztworów kwasów utleniających (Mg, Zn, Al, Cu, Ag, Fe); Komentarz: w praktyce oznacza to jedynie mniej kontrowersji spowodowanych sprzecznymi informacjami o reakcjach kwasów z Mg, Zn i Fe w szkolnych źródłach. Pozostałe zmiany są mało istotne. Niemetale. Zdający: 2) pisze równania reakcji ilustrujących typowe właściwości chemiczne niemetali, w tym reakcje: tlenu z metalami (Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu) i z niemetalami (C, S, H2, P), wodoru z niemetalami (Cl2 , Br2 , O2 , N2 , S), chloru, bromu i siarki z metalami (Na, K, Mg, Ca, Fe, Cu); Komentarz: w praktyce niewiele zmienia. 6) przedstawia i uzasadnia zmiany mocy kwasów fluorowcowodorowych; Komentarz: znajomość tego punktu jest ujęta w bardziej ogólnym sformułowaniu w poprzednim punkcie: opisuje typowe właściwości chemiczne wodorków pierwiastków 17. grupy, w tym ich zachowanie wobec wody i zasad – usunięcie punktu 6 nie zmienia wymagań zawartych w punkcie 5. 8) zapisuje równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli np. CaCO3 i wodorotlenków np. Cu(OH)2 ); Punkt ten zastąpiono następująco: 7) zapisuje równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20 –bez Na i K oraz gazów szlachetnych (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli,np. CaCO3) oraz rozkład wodorotlenków metali o liczbach atomowych 24, 25, 26, 29 i 30, np. Cu(OH)2; 9) opisuje typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad; zapisuje odpowiednie równania reakcji; Punkt ten zastąpiono następująco: 8) opisuje typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20 oraz 24, 25,26, 29 i 30, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad(bez tlenku glinu); zapisuje odpowiednie równania reakcji; Komentarz: pamiętajmy, że właściwości tlenku glinu zostały ujęte w rozdziale 8, punkcie 4: […] planuje i wykonuje doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać, że wodorotlenek glinu wykazuje charakter amfoteryczny. 13) ilustruje, za pomocą odpowiednich równań reakcji, utleniające właściwości kwasów, np. stężonego i rozcieńczonego roztworu kwasu azotowego(V). Komentarz: porównaj z punktem zachowanie się Al, Cu i Ag wobec kwasów utleniających należy znać. Węglowodory. Zdający: 1) podaje założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych; Komentarz: brak tego punktu w praktyce nic nie zmienia, bo założenia teorii strukturalnej są także ujęte w rozdziałach 2 i 3 nowych wymagań egzaminacyjnych. 13) planuje ciąg przemian pozwalających otrzymać, np. benzen z węgla i dowolnych odczynników nieorganicznych; ilustruje je równaniami reakcji; Komentarz: reakcje takie, jak np. otrzymywanie czegoś poczynając od węgla nie są ani laboratoryjnymi, ani przemysłowymi metodami otrzymywania związków. Trimeryzacja acetylenu jest ciekawostką historyczną – nigdy nie była to metoda otrzymywania benzenu, nawet laboratoryjna. Hydroksylowe pochodne węglowodorów – alkohole i fenole. Zdający: 5) opisuje działanie: CuO lub K2Cr2O7 /H2SO4 na alkohole pierwszo-, drugorzędowe; Komentarz: wymagania te są zawarte w bardziej ogólnym punkcie: 3) […]utlenienie do związków karbonylowych i ewentualnie do kwasów karboksylowych […]. 8) na podstawie obserwacji wyników doświadczenia (np. z NaOH) formułuje wniosek o sposobie odróżniania fenolu od alkoholu; Związki karbonylowe – aldehydy i ketony. Zdający: 3) pisze równania reakcji utleniania alkoholu pierwszo- i drugorzędowego np. tlenkiem miedzi(II); Komentarz: wymagania te są zawarte w rozdziale 10, punkcie: 3) […]utlenienie do związków karbonylowych i ewentualnie do kwasów karboksylowych […]. 4) określa rodzaj związku karbonylowego (aldehyd czy keton) na podstawie wyników próby (z odczynnikiem Tollensa i Trommera); Komentarz: spójrz na punkt 3: planuje i przeprowadza doświadczenie, którego celem jest odróżnienie aldehydu od ketonu, np. etanalu od propanonu(z odczynnikiem Tollensa i Trommera). 6) porównuje metody otrzymywania, właściwości i zastosowania aldehydów i ketonów. Kwasy karboksylowe. Zdający: 3) zapisuje równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych z alkoholi i aldehydów; Komentarz: wymagania te są zawarte w rozdziale 10, punkcie: 3) […]utlenienie do związków karbonylowych i ewentualnie do kwasów karboksylowych […]. 6) projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik wykaże podobieństwo we właściwościach chemicznych kwasów nieorganicznych i kwasów karboksylowych; Komentarz: ten punkt i tak był niepotrzebny. 7) projektuje doświadczalny sposób odróżnienia nasyconych i nienasyconych kwa sów tłuszczowych; 8) projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że kwas octowy jest kwasem słabszym od kwasu siarkowego(VI) i mocniejszym od kwasu węglowego; Komentarz: porównajmy z punktem 8 w rozdziale 5: projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami kwasy, wodorotlenki i sole. Estry i tłuszcze. Zdający: 2)formułuje obserwacje i wnioski do doświadczenia (reakcja estryfikacji); zapisuje równania reakcji alkoholi z kwasami karboksylowymi (wskazuje na rolę stężonego H2SO4 ); Komentarz: ale patrz rozdział 10, punkt 3): […]opisuje właściwości chemiczne alkoholi […], reakcję z nieorganicznymi kwasami tlenowymi i kwasami karboksylowymi; zapisuje odpowiednie równania reakcji; 5) na podstawie wzoru strukturalnego aspiryny, wyjaśnia dlaczego związek ten nazywamy kwasem acetylosalicylowym; Komentarz: ten punkt i tak był niepotrzebny. Ponadto aspiryna nie należy do związków acetylowych – nazwa tradycyjna: kwas acetylosalicylowy jest błędna z puntu widzenia klasyfikacji związków. 6) opisuje budowę tłuszczów stałych i ciekłych (jako estrów glicerolu i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych); ich właściwości i zastosowania; 7) projektuje i wykonuje doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że w skład oleju jadalnego wchodzą związki o charakterze nienasyconym; Komentarz: nie oznacza to, że nie należy znać reakcji typowych dla wiązań wielokrotnych pomiędzy atomami węgla. Związki organiczne zawierające azot. Zdający: 7) zapisuje równania reakcji acetamidu z wodą w środowisku kwasu siarkowego(VI) i z roztworem NaOH; 9) analizuje budowę cząsteczki mocznika ( brak fragmentu węglowodorowego) i wynikające z niej właściwości, wskazuje na jego zastosowania (nawóz sztuczny, produkcja leków, tworzyw sztucznych); 12) projektuje i wykonuje doświadczenie, którego wynik potwierdzi amfoteryczny charakter aminokwasów (np. glicyny); Komentarz: ale patrz na punkt 10: opisuje właściwości kwasowo-zasadowe aminokwasów […] – ten wykreślony punkt jest tutaj zawarty. Białka. Zdający Usunięto cały rozdział Komentarz: ale z niższego etapu edukacyjnego obowiązują: 11) wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek białek; definiuje białka jako związki powstające z aminokwasów; 12) bada zachowanie się białka pod wpływem ogrzewania, stężonego etanolu, kwasów i zasad, soli metali ciężkich (np. CuSO4) i soli kuchennej; opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek; wylicza czynniki, które wywołują te procesy; wykrywa obecność białka w różnych produktach spożywczych; Czyli reakcja biuretowa i ksantoproteinowa obowiązują.. Cukry Usunięto cały rozdział. Komentarz: ale z niższego etapu edukacyjnego obowiązują: 13) wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek cukrów; dokonuje podziału cukrów na proste i złożone; 14) podaje wzór sumaryczny glukozy i fruktozy; bada i opisuje właściwości fizyczne glukozy; wskazuje na jej zastosowania; 15) podaje wzór sumaryczny sacharozy; bada i opisuje właściwości fizyczne sacharozy; wskazuje na jej zastosowania; zapisuje równanie reakcji sacharozy z wodą (za pomocą wzorów sumarycznych); 16) opisuje występowanie skrobi i celulozy w przyrodzie; wymienia różnice w ich właściwościach; opisuje znaczenie i zastosowania tych cukrów; wykrywa obecność skrobi w różnych produktach spożywczych. A zatem podstawowe informacje o cukrach należy posiadać. Jak widzimy, większość proponowanych zmian ma charakter usuwania dublujących się wymagań, lub wymagań szczegółowych zawartych w bardziej ogólnych. Według Ciebie te zmiany są na lepsze czy nie? Napisz w komentarzu co o tym wszystkim myślisz 🙂 Pozdrawiam Damian Mickiewicz